نقش شبکه های اجتماعی مجازی در نظم و امنیت استان اردبیل
نقش شبکه های اجتماعی مجازی در نظم و امنیت استان اردبیل
یاور علیپور ملاباشی
دانشجوی دکترای تخصصی ارتباطات
دانشگاه آزاد اسلامی اردبیل
چکیده
استفاده از فناوری های نوین ارتباطی و رایانه ای دارای مزایای بی شماری است؛ لیکن علوم رایانه و فناوری اطلاعات، مسایل و مشکالت اخلاقی خاص خود را به همراه آورده است که جامعه و افراد را تحت تأثیر قرارمی دهد. با بررسی تعداد 200 نمونه از جامعه آماری کاربران اینترنت و فضای سایبری در بین دانشجویان دانشگاه های اردبیل با استفاده از ابزار پرسشنامه و به روش غیر آزمایشی و میدانی، تهدیدها و چالشهای اخلاقی و اجتماعی در فضای سایبر مشخص شده و مورد پژوهش قرار گرفته است. هدف از انجام تحقیق حاضر، کشف و بررسی نقش شبکه های اجتماعی مجازی در نظم و امنیت استان اردبیل و دربین قشر دانشجویی این استان می باشد. در این پژوهش مشخص گردید 82.5% از نمونه های آزمایشی از سایت های فیلتر شده بازدید و 77.5% از فیلترشکن استفاده می کنند؛ 67% در شبکه اجتماعی facebook عضو هستند و 46.5% آنها در قرار ملاقات اینترنتی حاضر شده اند و 23.5% از پاسخگویان عنوان کرده اند در فضای سایبری اغفال شده اند. نتیجه گیری: با توجه به هزینه های بسیار بالای فیلترینگ در کشور و شکسته شدن سد دسترسی آن توسط 80% از کاربران، فرهنگ سازی در خصوص کاربری اینترنت و اخلاق مجازی و مخاطرات سایبر می تواند نتیجه ای مطلوب تر از فیلترینگ داشته باشد.
واژه های کلیدی: شبکه های اجتماعی، نظم و امنیت، فیس بوک، اردبیل
مقدمه
دنیای امروز جامعه ای اطلاعات محور است که اصلی ترین عنصر آن "اطلاعات" است. پیشرفت سریع فناوری اطلاعات و انتقال تجربیات بشری از حوزه سخت افزار منجر به تشکیل دنیای جدیدی به نام دنیای مجازی یا همان فضای مجازی شده است. دنیای که در آن از محدودیت های فیزیکی مانند زمان و مکان خبری نیست. این دنیای جدید تبدیل به بستر و زیرساخت پیشرفت جوامع و کشورها در دنیای امروز شده است. گسترش استفاده از فناوری اطلاعات و تکنولوژی های نوین ارتباطات و علوم رایانه، اینترنت و فضای مجازی، دستاوردهای بسیاری را برای بشر فراهم نموده است. از جمله می توان به ارتباطات مجازی، پست الکترونیک، بانکداری و خرید آنلاین، تجارت الکترونیک، دولت الکترونیک و هزاران خدمات دیگر اشاره نمود که از آن ها به عنوان فضای مجازی یا فضای سایبری1 نام برده می شود (تأملی بر فیلترینگ، 1386 ش 51 :158). امکانات فضای مجازی در راستای خدمت رسانی و تسریع روند انجام کارها و افزایش سرعت بهره وری و میزان حجم تبادل اطلاعات و ارتباطات، دنیا را متحول ساخته است. جستجوی سریع در بین انبوهی از اطلاعات، سرعت بالای عملیات ارتباطی، از میان برداشتن محدودیت های جغرافیایی، اشتراک علم و دانش و یافته های علمی در میان ملل، تبادل فرهنگی، سهولت انجام کارهای روزانه، شماری از خدمات و نوآوری های این علم نوین است. با وجود تمامی خدمات و دستاوردهای مفید سایبر و دنیای مجازی، این فضا دارای مخاطرات و تهدیدهای بسیاری نیز می باشد. شبکه جهانی اینترنت با تمامی کاربردها، خدمت رسانی و جذابیت های آن، همانند سایر فناوری ها دارای مشکلات، معضلات، سوء رفتار و ناهنجاری های خاص خود می باشد. این فضا هویت نامشخص وپیوسته متحولی را می آفریند و بیشترین تأثیر آن برای نسلی است که در مقایسه با نسل قبل با محرک های فراوانی مواجه است. عدم آگاهی کامل کاربران فناوری اطلاعات باعث بروز مشکلات و عواقب ناشی از ناآگاهی ها و ایجاد مشکلات هویتی و اجتماعی در کودکان و سوء استفاده های سودجویانه توسط برخی افراد شیاد ازآن ها خواهد شد. همچنین غفلت کارشناسان ومسئولین در آموزش و بی توجهی به تهدیدهای فضای مجازی باعث انحراف و اغفال کاربران این فناوری خواهد شد. دنیای سایبراین امکان را برای سودجویان وشیادان فراهم می سازد تا با ارسال ودریافت سریع اطلاعات شخصی افراد و با پردازش دقیق این اطلاعات توسط کامپیوترهای مدرن، نسبت به امنیت اجتماعی و سلامت روحی و روانی و حتی جسمی کاربران در فضای مجازی اقدام نمایند.
کلیات
از د یدگاه اسلام ارتباط دوستانه و صمیمي میان دو جنس مخالف فقط در چارچوب ازدواج معنا دارد. البته حضوردر اجتماع با رعا یت موازین اسلامي و حفظ حجاب ظاهري و دروني در عرصه هاي علمي و مشارکت هاي اجتماعي قابل قبول است. اما خارج از ا ین چارچوب براي ا یجاد ارتباط، اسلام ازدواج موقت یا دائم را توصیه مي کند. از ا ین رو در اسلام رابطه دوستي بین دختر و پسر معنا ندارد. اما به شرط رعا یت ضوابط اسلامي منعي براي ا ین ارتباط نیست و چه بسا ا ینگونه ارتباطات زمینه ساز دوستي هاي فکري، معنوي و عقلي هم بشود. اما وقتي جوانان تن به ازدواج دائم نمي دهند و جامعه قدرت پذ یرش ازدواج موقت، بخصوص در مورد دختران را ندارد، براي پاسخ به نیاز جوانان و سر و سامان دادن به رابطه دختر و پسران چه با ید کرد؟ خداوند در ا ین باره مي فرما ید : "به مردان با ا یمان بگو د یده فرو نهند و پا کدامني ورزند که ا ین براي آنها پا کیزه تر است، زیرا خدا به آنچه مي کنند آگاه است و به زنان با ا یمان بگو که د یدگان خود را از هر نامحرمي فرو بندند و پا کدامني ورزند و زیورهاي خود را آشکار نگردانند مگر آنچه که از آن پیداست ..." (سوره نور/ آیه 30 و 31) و در ادامه مي فرما ید » کساني که وسیله زناشویي نمي یابند با ید عفت ورزند تا خدا آنان را از فضل خویش بي نیاز گرداند" (سوره نور / آیه 33(.
اولین مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی بر ضرورت بهره گیری از پتانسیل و توسعه شبکه های رایانه ای و اطلاع رسانی در کشور تا کید کرده است. مدتی است که در کشور سیاست فیلترینگ یا فیلتر کردن برخی از سایت ها اجرا شده است و هدف آن منع استفاده از سایت های غیراخلاقی برای کودکان و نوجوانان بوده است. البته یکی از نگرانی های مشترک والدین در همه جوامع نحوه استفاده کود کان از اینترنت است. از سیستم کنترل دسترسی و فیلترینگ می توان برای منع دسترسی به سایت های خشونت بار، نمایش دهنده مواد مخدر و تبلیغ کننده مشروبات الکلی استفاده کرد. اخلاق در فناوری اطلاعات و فضای مجازی یک زمینه نوظهور بهداشت روانی و سلامت اخلاقی است که پا به عرصه ظهور نهاده است. در عصر جهانی شدن و فضای شتاب توسعه فضای جازی، حفظ هویت فردی و اجتماعی و اخلاق سایبری اهمیت بیشتری نسبت به گذشته پیدا کرده است. اینترنت و ابزار فناوری اطلاعات با تمامی جذابیت ها و محبوبیت خود دنیایی مجازی جهت تبلیغات ضد هویتی و ضد اخلاقی برای کاربران آن به شمار می آید. آگاهی از اهداف و سوء نیت ها در تبلیغات گروه های انحرافی و التزام به آگاهی حفظ امنیت کاربری در شبکه جهانی وب از نکات مهم و ضروری کاربران فناوری اطلاعات خصوصا نسل جوان است (اقدام پیشگیرانه از جرائم رایانه ای، 1386 ش 53 :119(.
مبانی نظری
بر اساس آمار منتشر شده؛ شبکه اجتماعي فیس بوکfacebookدر حال حاضر عامل یک سوم از طلاق هاي ثبت شده در بین زوج هاي جوان مي باشد. طبق نتا یج یک تحقیق از میان فرم هاي طلاق، دعوا و اختلاف زوج ها پیرامون رفتار همسران خود درفیس بوک به شدت در حال افزا یش است. درا ین تحقیق گفته شده که ارسال تصاویر نامناسب به جنس مخالف، مهم ترین عامل شکا یت از همسر مي باشد. در بررسي تعداد 5000 دادخواست طلاق در سال گذشته در کشور انگلستان بیش از 33 درصد عامل طلاق ها شبکه فیس بوک بوده است. با توجه به آمار سال 20015، در سال گذشته ا ین آمار 20 درصد افزا یش پیدا کرده است. همچنین "مارک کینان" سخنگوي مؤسسه حقوقي طلاق آنلاین انگلیس مي گوید: "اگر کسي بخواهد با جنس مخالف رابطه مخفیانه برقرار کند، فیس بوک راحت ترین مکان براي انجام ا ین کار مي باشد." ورود مخفیانه به رستوران ها، قرار دادن تصاویرنامناسب و وضعیت آپد یت درا ینترنت و شبکه هاي اجتماعي، از جمله مواردي مي باشند که به عنوان شاهد و مدرکي براي طلاق مورد استفاده قرار مي گیرند. طبق اعلام وکلاي خانواده "آکادمي آمریکا" 80 درصد از وکلاي طلاق گفته اند: "تعداد موارد مرتبط با شبکه اجتماعي فیس بوک، افزا یش یافته است." "ترا یستمن" از وکلاي خانواده کشور آمریکا مي گوید: "60 درصد از پرونده هاي طلاق وي، کاملا به فیس بوک مرتبط مي شده است." کارشناسان معتقدند که ارتباط با جنس مخالف در فیس بوک سریع تر و فقط با چند کلیک صورت مي گیرد. حتي زماني که رابطه مخفیانه از حالت آنلاین خارج مي شود، فیس بوک سهوا باعث ا یجاد بدبیني همسر مي شود. (بخش ارتباطات تبیان، 1391(
طرح پیشنهادي حاضر سعي دارد به بررسي جزئیات و مطالعه تهد یدات ا ینترنت و فناوري اطلاعات و شبکه هاي اجتماعي از جمله فیس بوک در بنیان خانواده و همچنین آسیب شناسي ازدواج هاي ا ینترنتي و دوستیابي و همسریابي آنلاین در سطح استان اردبیل و همچنین کشور ا یران بپردازد. شبکه اجتماعي فیس بوک وسا یت هاي دوستیابي اینترنتي با هدف تضعیف اعتقادات بنیادي خانواده هاي متد ین ایراني توسط رژیم نامشروع صهیونیست وسرویسهاي جاسوسي و اطلاعاتي کشورهاي استعمارگرغرب ا یجاد شده است و با دنبال نمودن برنامه هاي خرابکارانه از جمله قبح زدا یي روابط آزاد جنسي، فساد و فحشا و ارتباط نامشروع بین دختران، پسران و زوج هاي جوان، ترویج بي بند و باري و بي حجابي سعي دارند آسیب هاي مخرب و ویرانگري را به پیکره نظم و امنیت جامعه ا یراني وارد ساخته و همچنین شالوده و بنیان عفاف و حجاب جوانان ا یراني را نیز به چالش بکشند و زمینه هاي فروپاشي هنجارهاي اخلاقي، اجتماعي و اعتقادي و مذهبي جوانان را فراهم مي سازند. با گسترش روزافزون ا ینترنت و فضاي مجازي و افزا یش شتابان شبکه هاي ماهواره اي و وابستگي فعالیت هاي اجتماعي جوانان به ا ین فناوري نوظهور، امکاناتي را فراهم آورده است که از طریق آن افراد مختلف و زنان و مردان بتوانند با یکد یگر بدون محدود یت هاي موجود در فضاي واقعي و حقیقي به گفتگو و تبادل نظر بپردازند. همچنین اینترنت وشبکه فیس بوک به دلیل مجازي بودن هویت کاربران خود، ا ین امکان را براي برخي افراد سودجو فراهم مي سازد تا به راحتي بتوانند حریم خصوصي و امنیتي د یگران را نقض کنند. دختران و زنان با انتشار تصاویر و عکس هاي خصوصي خود به صورت برهنه و یا نیمه عریان و یا بي حجاب در ا ین شبکه به تهد ید و چالشي بزرگ براي نظم و امنیت جامعه و عفاف و حجاب اجتماعي مبدل شده اند. دختران جوان ا یراني و حتي زنان متاهل با انتشار تصاویر نامناسب خود در شبکه فیس بوک به دنبال جلب توجه د یگران و جنس مخالف هستند و با تحریک غریزه مردان به اصطلاح با یکد یگر به رقابت براي دریافت هرچه بیشتر Like و مورد توجه قرار گرفتن هستند. با وجود ناهنجاري ها و ترویج بي بند و باري و بي حجابي در شبکه هاي اجتماعي، ضرورت انجام تحقیق در خصوص بررسي پیامدهاي ازدواج ا ینترنتي و نقش فناوري اطلاعات و ا ینترنت در تهد یدات بنیان خانواده با محوریت شبکه اجتماعي facebook، سا یت هاي دوستیابي و همسریابي در کشور آشکار است.
اولین مصوبه شوراي عالي انقلاب فرهنگي بر ضرورت بهره گیري از پتانسیل و توسعه شبکه هاي را یانه اي و اطلاع رساني در کشور تا کید کرده است. مدتي است که در کشور سیاست فیلترینگ یا فیلتر کردن برخي از سا یت ها اجرا شده است و هدف آن منع استفاده از سا یت هاي غیر اخلاقي براي کودکان و نوجوانان بوده است. البته یکي از نگراني هاي مشترک والد ین در همه جوامع، نحوه و چگونگي استفاده ایمن کود کان ازا ینترنت است. به همین منظور در انگلستان یک گروه د یده بان ا ینترنتي به عنوان بخشي ازتلاش هاي جاري براي مصون نگاه داشتن کود کان در شبکه جهاني ا ینترنت، سیستم جد یدي راه اندازي کرده است. ا ین سیستم به نحوي طراحي شده که به والد ین امکان میدهد با مسدود کردن سا یت ها واتاق هاي گپ1 خاصي که تصور مي شود مورد استفاده افرادي است که از کود کان سوء استفاده مي کنند، محتویات ا ینترنت را کنترل نما یند. از ا ین فیلترها مي توان براي منع دسترسي به سا یت هاي خشونت بار، نما یش دهنده مواد مخدرو تبلیغ کننده مشروبات الکلي استفاده کرد. از فناوري اطلاعات و ابزار اینترنت مي توان براي انتشارذخا یرغني فرهنگي و ادبي ا یران و گسترش علوم درجهان استفاده نمود و از آن براي آموزش و پرورش، تجارت الکترونیک، بانکداري الکترونیک، اطلاع رساني، خدمات رساني به مردم در دولت الکترونیکي، تبلیغات، مسائل و آموزه هاي مذهبي و د یني و توسعه ارتباطات بین الملل و صلح جهاني استفاده کرد. امروزه در عصر جهاني شدن و فضاي شتاب توسعه فناوري اطلاعات و ارتباطات، حفظ هویت ملي و د یني و اخلاق اسلامي اهمیت بیشتري نسبت به گذشته پیدا کرده است که به معناي مشارکت مؤثر فرهنگي، د یني و انساني در سراسر جهان محسوب مي شود. با توجه به آماج حملات تبلیغاتي و ضد هویتي غرب در رسانه ها و شبکه ا ینترنت، پرداختن وحفظ ارزش هاي هویت د یني وملي ضرورت بسیاري دارد. اینترنت و ابزار فناوري اطلاعات با تمامي جذابیت ها و محبوبیت خود دنیا یي مجازي جهت تبلیغات ضد هویتي براي جوانان مسلمان ا یراني به شمار مي آید. آگاهي از اهداف و سوء نیت ها در تبلیغات گروه هاي انحرافي و التزام به آگاهي و حفظ امنیت کاربري در شبکه جهاني ا ینترنت از نکات مهم و ضروري کاربران فناوري اطلاعات خصوصا نسل جوان است. پا یگاه اینترنتي "داده ها و آمارا ینترنت" در آمریکا، لیستي از تعداد کاربران ا ینترنتي دنیا منتشر کرده است که ا یرانیان در لیست فوق در رده سیزدهم تعداد کاربران جهان قرار دارند. دراین لیست، بیشترین استفاده کنندگان ا ینترنت در جهان از کشور چین هستند. 420 میلیون چیني (معادل 31 درصد جمعیت ا ین کشور) از ا ینترنت استفاده مي کنند و مقام دوم را نیز آمریکا یي ها دارا هستند. 74 درصد مردم آمریکا یي (240 میلیون نفر) از ا ین پد یده جهاني استفاده مي کنند. بیشترین آمار استفاده از ا ینترنت نیز بعد از چین و آمریکا، کشورهاي ژاپن (100 میلیون)، هند (81 میلیون) و برزیل (76 میلیون) مي باشد. در آمار سازمان داده ها و آمار ا ینترنت ذکر شده است که ا یران با داشتن 33 میلیون و 200 هزار کاربر که معادل 43 درصد جمعیت 77 میلیوني ا یران هستند، مقام سیزدهم تعداد کاربران اینترنتي جهان را به خود اختصاص داده و درمجموعه بیست کشوري مي باشد که کاربران ا ینترنتي زیادي دارند.
با توجه به فرمان مقام معظم رهبري در خصوص تشکیل شوراي عالي فضاي مجازي و همچنین ابلاغ سیاست هاي کلي شبکه هاي اطلاع رساني را یانه اي و فرمان 7 ماده اي مقام معظم رهبري در سال 1380 و همچنین نظربه سیاست هاي کلي نظام درخصوص ایمن سازي وسالم سازي تعاملات اجتماعي، فرهنگي، علمي، سیاسي و اقتصادي به دور از انحرافات وجود، انجام تحقیق در ا ین زمینه ضرورت بیشتري پیدا مي کند. همچنین با توجه به قانون تشکیل نیروي انتظامي، وظا یف و مأموریت هاي ا ین ناجا و نظر به ماده 3 و 4 قانون تشکیل ا ین سازمان و شرح وظا یف 28 گانه آن که به اختصار در ذ یل به بخشي از آن اشاره مي شود.
ماده 3: هدف از تشکیل نیروي انتظامي جمهوري اسلامي ا یران، استقرار نظم و امنیت و تأمین آسا یش عمومي و فردي و نگهباني و پاسداري از دستاوردهاي انقالب اسلامي در چارچوب ا ین قانون در قلمرو کشور جمهوري اسلامي ا یران است. انجام وظا یفي که بر طبق قانون به عنوان ضابط قوه قضائیه به عهده نیروي انتظامي محول است از قبیل:
1- استقرار نظم و امنیت و تامین آسا یش عمومي و فردي.
2- مبارزه با منکرات و فساد.
3- پیشگیري از وقوع جرم.
4- تالش مداوم و مستمر درجهت حا کمیت کامل فرهنگ و ضوابط اسلامي در نیروي انتظامي.
5- نظارت بر اما کن عمومي و انجام سا یرامورمربوط به اما کن مذ کور برابر مقررات مصوب (مرکز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي، سامانه قوانین و مقررات(.
1-2 وضعیت اینترنت در ایران
اینترنت به ایران در سال 1370 وارد شد و در سال 1371 دانشگاه های صنعتی شریف و گیلان توسط مرکز تحقیقات فیزیک نظری، به شبکه اینترنت متصل شدند. سال 1372 ایران به شبکه جهانی اینترنت پیوست و مرکز تحقیقات فیزیک نظری ایران به عنوان نخستین مرکز رایانه ای در ایران به شبکه جهانی اینترنت وصل شد. یک سال بعد 1373 ، مؤسسه " ندا رایانه" تأسیس شد و پس از راه اندازی اولین بولتن بورد BBCدر عرض یک سال اولین وب سایت ایرانی داخل کشور راه اندازی کرد. در سال 1374 نیز مجلس شورای اسلامی، تأسیس شرکت امور ارتباطات دیتا را تحت نظر شرکت مخابرات ایران تصویب کرد که مسئولیت توسعه خدمات دیتا در سطح کشور را به طور انحصاری در اختیار آن شرکت قرار داده است. بنابراین شاید هیچ پدیده دیگری در طول سال های اخیر به اندازه اینترنت در ایران رشد صعودی نداشته است. افزایش تصاعدی ضریب نفوذ اینترت در ایران و در کنار آن تأثیرافزایش تعداد سایتها، وبالگ ها و پایگاه های اطلاع رسانی دراین شبکه جهانی، نیازمند بررسی های جامعه شناسی و اخلاقی است.
2-2 فیلترینگ و اخلاق سایبری
فیلترینگ یک روش کنترل دسترسی و یا ایجاد مانع دسترسی به منابع و داده های غیرمجاز و نامناسب در اینترنت است که با استفاده از روش های مختلفی جهت جلوگیری از دسترسی کاربران به این داده ها استفاده می شود. از مسائل مهم اخلاقی و امنیت جتماعی که در دنیای فناوری اطلاعات مطرح است، هویت مجازی کاربران و امنیت سایبری آنان در دنیای مجازی اینترنت است. پدیده ای به نام هویت مجازی این امکان را به کاربران فناوری اطلاعات می دهد که تحت هر عنوانی به معرفی خود بپردازند وازمخاطبان خود سوء استفاده نموده وازاین راه به اهداف ومقاصد غیر اخلاقی خود برسند. این موضوع به قدری دارای اهمیت است که گاهی منجر به تباهی زندگی افراد جامعه می شود. همسو با ضمانت اجرایی قانون جرایم رایانه ای، پایبندی به هنجارهای اخلاقی و آموزش صحیح کاربری و استفاده از فضای مجازی به ویژه برای کودکان، نوجوانان راه حلی مناسب برای جلوگیری از ناهنجاری های ضد اخلاقی ومجرمانه تکنولوژیکی است. از آنجا که فضای سایبر تحولات اجتماعی واخلاقی وسیع و شگرفی را پدید آورده است، مشکلات جدید و منحصر به فردی در این حوزه ایجاد شده که نیازمند بررسی و واکاوی است. دنیای سایبر در شیوه افعال و اقدامات روزمره جامعه تأثیر می گذارد و برخی از مفاهیمی که در حوزه فلسفه اخلاق و فلسفه سیاسی و قضائی کاربردی خاص داشته اند، با پیشرفت فناوری اطلاعات دچار چالش هایی شده اند که از آن جمله می توان به مفاهیم مالکیت، حریم خصوصی، توزیع قدرت، آزادیهای اساسی و مفهوم مسئولیت اخلاقی اشاره کرد. در این فضا، کاربران و یا شهروندان مجازی با هویت های مجازی در فضای سایبری حاضر می شوند و با یکدیگر گفتگو کرده و به تبادل اطلاعات درست و یا اشتباه می پردازند. مدتی است که در کشور سیاست فیلترینگ یا کنترل دسترسی برخی از سایت ها اجرا شده است و هدف آن منع استفاده از سایت های غیراخلاقی و محتوای سایت های انحرافی سیاسی و یا مصداق مجرمانه براساس قانون برای کاربران بوده است. البته یکی از نگرانی های سیاستگزاران فیلترینگ و کنترل دسترسی در جامعه، استفاده نادرست و انحرافات اخلاقی یا سیاسی و نشر اکاذیب و انتشار اخبار نادرست است. این سیستم به نحوی طراحی شده که محتویات اینترنت را کنترل نمایند و مطالب تعریف شده را در لیست صفحات سیاه و غیرمجاز قرار دهد )جلالی فراهانی، 1386 ش 55 :73). از این فیلترها می توان برای منع دسترسی به سایت های ضد اخلاقی، انحرافات سیاسی، خشونت بار، نمایش دهنده مواد مخدر و تبلیغ کننده مشروبات الکلی استفاده کرد. اینترنت و دنیای مجازی با تمامی جذابیت ها و محبوبیت خود، فضایی آزاد برای تبلیغات ضد هویتی و غیر اخلاقی برای کاربران به شمار می آید. در این پژوهش مشخص گردید بیش از 82% کاربران به راحتی می توانند از سد فیلترینگ و کنترل دسترسی عبور کرده و به مطالب غیر اخلاقی موجود دراینترنت دسترسی پیدا کنند. جلوگیری از دسترسی به مطالب غیراخلاقی تنها با روش فیلترینگ و کنترل دسترسی امکانپذیر نمی باشد و می باید در زمینه فرهنگ سازی اخالق اسلامی و مجازی نیز سرمایه گذاری شود.
هویت اجتماعی و اخلاق مجازی
ازمسائل اخلاقی و مذهبی که در فضای سایبری مطرح است، اخلاق مجازی کاربران وهویت اجتماعی آنان می باشد. پدیده ای به نام هویت مجازی این امکان را به کاربران فضای سایبری می دهد که تحت هرعنوانی به معرفی خود بپردازند وازمخاطبان خود سوء استفاده نموده و از این راه به اهداف و مقاصد غیر اخلاقی خود برسند. پدیده ازدواج اینترنتی یکی دیگر از مسائل مهم اخلاقی در عصر اطلاعات و دنیای مدرن فناوری اطلاعات است و این موضوع به قدری دارای اهمیت است که گاهی منجر به تباهی زندگی افراد جامعه می شود. در مباحث مرتبط با ازدواج های اینترنتی و مجازی، مسائل اخلاقی و درستی گفتار کمتر مورد توجه قرار می گیرد و همین امر سبب انحراف طرفین و عاملی برای فریب دادن مخاطب می باشد. پایبندی به هنجارهای خانواده و اصول مذهبی و دینی، ارزش های اسلامی و ایرانی در کنار آموزش صحیح کاربری و استفاده از فناوری اطلاعات به ویژه برای کودکان، نوجوانان و جوانان راه حلی مناسب برای جلوگیری از ناهنجاری های ضد اخلاقی تکنولوژیکی است (رحیمی نژاد، 1380 1 : 80). از دیگر موارد ضد اخلاقی و نفوذ به حریم خصوصی دیگران، دزدی اطلاعات شخصی مانند: رمزهای عبور، حساب بانکی، دسترسی غیر قانونی به اطلاعات دیگران و افشای آنها، نفوذ به کامپیوترهای شخصی، خرابکاری در سیستم های کامپیوتری ادارات و سازمان ها، ارسال اطلاعات دروغ و نامه های تحریف شده، شیوع و انتشار ویروس و برنامه های جاسوسی و مسایلی از این قبیل می باشد. یکی از معضلات و چالش های هویتی برای نسل جوان، ترویج و انتشار بازی های رایانه ای است. با جرأت می توان ادعا کرد که اکثر بازی های رایانه ای با سیاست هدف قرار دادن ارزش های اعتقادی و هویت فردی جوانان و با نیت متزلزل نمودن شخصیت درونی کاربران تولید و عرضه می شوند. بازی های رایانه ای که با گسترش علوم رایانه نیز به گسترده ترین روش سرگرمی و پوشش اوقات فراغت جوانان تبدیل شده است، فرهنگ و هویت دینی و ملی جوانان را به چالش می کشد و هنجارهای اخلاقی جامعه را مورد هدف قرار می دهد. خمودگی، احساس حقارت، پوچ گرایی و بی هویتی، بی قانونی، بی اخلاقی، کم رنگ شدن عفاف و حجاب و پایبند نبودن به هنجارها و قوانین اجتماعی، دوری از جامعه، خودخواهی و خود بینی، عدم ثبات شخصیتی، بی بند و باری، دوری از تحصیل علم و دانش از پیامدها و آثارمخرب بازی های رایانه ای در حوزه سایبر می باشند. از دیگر پیامدهای مخرب فضای مجازی بدون اعمال مدیریت صحیح و متناسب با فرهنگ و هویت ایرانی - اسلامی، شیفتگی و دلبستگی به آزادی های انحرافی و غیر انسانی غربی است که هدف آن با ترویج احساس عدم تعلق به جامعه در جوانان همراه است. احساس تعلق داشتن یکی از مهمترین ارکان تشکیل هویت در ذهن و باور نسل جوان است. کاربران و جوانان باید با آگاهی از این که در دنیای فناوری اطلاعات وارتباطات به تبادل چه نوع اطلاعاتی را می پردازند و با چه نوع فرهنگ و هویت گرایی در ارتباط هستند، از آرمان ها و هویت دینی و ملی خود دفاع کنند و درمقابل تهاجمات فرهنگی و هویتی غرب با یک برنامه مهندسی فرهنگی منسجم، دقیق و برنامه ریزی شده به اشاعه و ترویج دیدگاه های اسلامی و ملی خود و هویت اصیل شکل گرفته از ملیت و مذهب خویش در رسانه ها و پایگاه های اینترنتی پرداخته و با این روش استراتژیکی به مقابله با برنامه های ضد هویتی ایرانی و اسلامی در فناوری اطلاعات و ارتباطات بپردازند.
تهدیدها از طریق رسانه های مجازی بهصورت های مختلفی انجام می پذیرد که عبارتند از:
1- گسترش اخبار و آمار جعلی توسط رسانه های خبری جهت ایجاد تحرکات منفی ساختاری.
2- تهدیدهای خبری در زمینه حمالت احتمالی یا اعمال تحریم های سیاسی و اقتصادی و در نتیجه خروج ارز و مهاجرت.
3- ساخت و اکران فیلم به صورت تخریب عمومی یک نظام و تمدن در میان دیگر کشورها و در نتیجه آن تحلیل قوای ملی و پشتوانه های اسطوره ساز.
4- جریحه دار کردن غرور ملی و نارضایتی عموم از رهبران و سیاستمداران کشور خود در غالب تحلیل های کارشناسی رسانه ای و نگرانی از اوضاع آینده.
5- دعوت به اعمال مخالفت عمومی با سیاست های موجود در آن جامعه به صورت وعده های پوشالی حمایتی رسانه ای و در نتیجه رویارویی مردم با نظام و شکل گیری خشونت.
بحران وارده گاهی بر مخاطبان خاصی وارد می شوند تا تأثیر عمیق تری را در ریشه نظام اجتماعی یک جامعه وارد کنند. بحران اخلاقی و هویتی در بین کاربران سایبر، عواقب و پیامدهای خطرناکی را با خود به همراه خواهد داشت که عبارتند از:
خود باختگی فرهنگی، کاهش عزم در اندیشه ملی، عدم امید به آینده، فراموشی فرهنگ حفاظت از کیان و حفظ ارزش های سیاسی و جغرافیایی کشور، ترس از آینده شغلی و اجتماعی.
4-2 رسانه و هویت مجازی
یکی از چالش های بشری در دو دهه اخیر مسأله جهانی شدن و جهانی سازی است که بر هویت و نظام ارزشی و اخلاقی جوامع به ویژه نوجوانان و جوانان تأثیر ژرفی گذاشته است. فرایند جهانی شدن و پیدایش طرح های جهانی سازی دو پدیده اساسی درعصر حاضر است که نه تنها بر جنبه های اقتصادی، صنعتی و اجتماعی زندگی تأثیر گذاشته است، بلکه جنبه های فرهنگی و اعتقادی و روان شناختی زندگی مردم بخصوص جوانان را هم دچار تغییر و تحولات اساسی کرده است. آنچه که در جهان امروز رخ می دهد و به ویژه مسائلی که جوانان از طریق رسانه های گروهی و ابزارهای سرگرمی و بازی های رایانه ای، ماهواره و اینترنت به سرعت در سطحی گسترده با سبک زندگی و مناسبات اجتماعی، ارزش ها وباورهای بیگانه آشنا می شوند تأثیر بزرگی بر آن ها می گذارد و هویت، اعتقادات و نظام ارزشی آنان را دگرگون می سازد (نجفی، 1385 ش 16 : 119 ). نگرش فعال به پدیده جهانی شدن و نگرش مخالف با آن ناشی از هویت دفاع از سرزمین و هویت ایران دوستی، هویت اعتقادی و دینی و هویت اخلاقی است. جهانی سازی در کمترین تأثیر گذاری خود دو نتیجه متعارض را سبب شده است:
1- انفعال و تسلیم پذیری گروهی از افراد که سبک زندگی فرهنگ مدرن را آرمان خود می دانند.
2- ستیزه جویی و وحشت آفرینی گروه هایی که سبک زندگی قرون پیش را کمال مطلوب خویش می شمارند.
هویت ملی و دینی جوانان بخش مهمی از هویت عمومی آنان است. در مقوله شخصیت، هویت مفهومی درونی و ذهنی است که در آن کیفیت و ویژگی های شخص از قبیل: هویت فردی، هویت شغلی، هویت اجتماعی و فرهنگی، هویت سیاسی، هویت اخلاقی، هویت جنسی، هویت دینی و ملی مشخص و پدیدار می شود. پدیده جهانی سازی بر تمامی ویژگی های شخصیتی و هویتی جامعه و جوانان آن تأثیر گذار است )رحیمی نژاد، 1380 : 83(.با تصویب و ابلاغ سیاست و مقررات فیلترینگ، فیلتر کردن برخی از سایت ها اجرا شده است و هدف آن منع استفاده ازسایت های غیراخلاقی ومحتوای سایت های انحرافی و مخاطره آمیزبرای کاربران بوده است. کنترل دسترسی به نحوی طراحی شده که محتویات اینترنت را کنترل نمایند و مطالب تعریف شده را در لیست صفحات سیاه و غیرمجاز قرار دهد (لطف آبادی، 1385 ش 15 : 32). جلوگیری ازمخاطرات و تهدیدهای سایبری برای کاربران درسطح وسیع و گسترده تنها با انجام فیلترینگ و کنترل دسترسی امکانپذیر نمی باشد. فیلترینگ در تمام کشورهای دنیا به شکل های گوناگون انجام می شود و تنها اختلافات موجود در این زمینه بر سر مصادیق آن است.
روش تحقیق
در این پژوهش از روش جمع آوری داده ها به صورت ترکیبی، ادبیات تحقیق به روش کتابخانه ای و داده های مربوط به اعضای جامعه آماری به روش میدانی به دست آمده است. ابزار مطالعات کتابخانه ای و میدانی شامل: منابع و مراجع موجود و تحقیقات مرتبط انجام شده با موضوع، استفاده از منابع موجود اینترنت و بانک های اطلاعاتی و داده ای است. و همچنین مطالعات میدانی از جمله مطالعه بر روی نمونه و جامعه آماری با ابزار پرسشنامه محقق ساخته انجام شده است. جامعه آماری انتخاب شده در این پژوهش عبارت است از دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل و سایر دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی استان اردبیل در مقاطع تحصیلی: کاردانی، کارشناسی و کارشناسی ارشد و در دو گروه جنسی مذکر و مؤنث، متاهل و مجرد و در گروه های سنی بین 20 تا 38 سال می باشند. حجم نمونه ها از میان جامعه آماری طرح پژوهشی به روش کوکران به تعداد 200 نفر / نمونه انتخاب شده اند. روش تحقیق غیر آزمایشی و با استفاده از ابزار پرسشنامه است. قلمروی کلی تحقیق، فناوری اطلاعات، اینترنت و فضای سایبر است. همچنین قلمروی مکانی تحقیق به دو بخش: 1 - قلمروی سایبری 2- قلمروی جغرافیایی مکانی در استان اردبیل تقسیم می شود. طرح پژوهشی حاضر با استفاده از روش تحقیق غیر آزمایشی و توصیفی با استفاده از ابزار پرسشنامه و در محدوده مکانی و جغرافیایی استان اردبیل و جامعه آماری دانشجویان دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی در محدوده زمانی سال 1394 انجام شده است.
متغیرهای تحقیق
"متغیر" یک مفهوم است که بیش از دو یا چند ارزش یا عدد به آن اختصاص داده می شود )دلاور، 1388 ج 1 : 27). متغیرهای طرح پژوهشی شامل متغیرهای مستقل و وابسته هستند که در ادامه مورد بحث و بررسی قرار می گیرند. متغیر مستقل یا متغیر محرک یا رویداد یا تأثیرگذار به متغیری گفته می شود که به وسیله پژوهشگر اندازه گیری، دستکاری یا انتخاب شده یا تأثیر یا ارتباط آن با متغیری دیگر تعیین شود (همان، 32). در این تحقیق "آفندها، پدافندها، آسیب ها و مخاطرات فضای سایبر" به عنوان متغیر مستقل در نظر پژوهش گرفته شده است. متغیر وابسته یا متغیر پاسخ یا برون داد یا ملاک یا تأثیر پذیر عبارت است از وجهی از رفتار یک ارگانیسم که تحریک شده است یا به عبارتی دیگر تأثیر متغیر مستقل بر آزمودنی، متغیر وابسته را شکل می دهد و نتیجه اعمال تغییرات، متغیر مستقل است. بدین ترتیب نمی تواند به خودی خود وجود داشته باشد (همان، 64). همچنین "فیلترینگ و کنترل دسترسی" به عنوان متغیر وابسته پژوهش در نظر گرفته شده است. متغیر وابسته طرح پژوهشی باتوجه به فرضیه های مطرح شده در رابطه با هر یک از متغیرهای مستقل سنجیده می شود. فیلترینگ یک روش کنترل دسترسی و یا ایجاد مانع دسترسی به منابع و داده های غیرمجاز و نامناسب در اینترنت است که با استفاده از روش های مختلفی جهت جلوگیری از دسترسی کاربران به این داده ها استفاده می شود.
یافته ها
یافته ها نشان می دهد که کاربری شبکه های اجتماعی مجازی مانند فیس بوک، در نحوه پوشش، عفاف و حجاب کاربران تأثیر می گذارد. براساس مطالعات انجام شده مشخص گردید، شبکه های اجتماعی مجازی و شبکه های ماهواره ای تأثیر مستقیم و معناداری بر هویت، فرهنگ، اعتقادات و نحوه پوشش و حجاب جوانان و دانشجویان استان اردبیل داشته است.
یافته های توصیفی
در بین نمونه های آماری پژوهش، سایت های علمی و آموزشی با بیشترین سطح علاقه مندی به میزان 60.5درصد، سایت های سکسی و پورنوگرافی با ضریب 57 درصد و سپس سایت های سرگرمی و تفریحی با 56 درصد بیشترین سطح علاقه مندی را دارند. همچنین کمترین سطح علاقه مندی به بازی های آنلاین با 15.5 درصد و پس از آن سایت هایی با موضوعات فرهنگی با 20 درصد مشخص شده است.
با استفاده از روش تحلیل توصیفي و تحلیل نتا یج و آمار به دست آمده در برنامه Excel و SPSS فرضیه ها و سؤال هاي پژوهش به شرح ذ یل مورد ارزیابي و اثبات قرار گرفته است:
1-1-4 فرضیه شماره یک :
اکثر کاربران ا ینترنت و نزد یک به 60 درصد آنها عضو شبکه اجتماعي فیس بوک هستند و عضویت کاربران در فیس بوک با عفاف و حجاب ارتباط مستقیم دارد.
نتیجه به دست آمده:
براي آزمون فرضیه شماره (1) از ضریب همبستگي پیرسون استفاده شده است که ضریب محاسبه شده برابر با 61/0 مثبت مي باشد و در سطح p < 0/ 05 معنادار است. با توجه به ا ینکه ضریب همبستگي محاسبه شده بین وضعیت عضویت در شبکه فیس بوک و وضعیت عفاف و حجاب معنادار است، بنابرا ین نتیجه گرفته مي شود استفاده و عضویت در شبکه اجتماعي فیس بوک رابطه مستقیمي بر عفاف و حجاب ونوع پوشش کاربران دارد. همچنین با توجه به نتا یج به دست آمده از جدول محاسبات پرسشنامه و تحلیل داده ها در نرم افزار محاسباتي و آماري Excel به ا ین نتیجه رسید یم که 69% کاربران از بین جامعه آماري پژوهش، عضو شبکه اجتماعي فیس بوک هستند و با درصد فراواني 74% از فیلترشکن جهت عبور از سیستم فیلترینگ استفاده مي کنند.
با توجه به آزمون فرضیه و با درنظر گرفتن ا ین که تعداد 69% از پاسخگویان عضو شبکه اجتماعي facebook هستند و همچنین 74% از جامعه آماري تحقیق از فیلترشکن استفاده مي کنند، فرضیه شماره پژوهش و درستي آن اثبات شده و تأ یید مي گردد.
2-1-4فرضیه شماره 2:
مناسب ترین راهکار براي مبارزه با تهد یدهاي شبکه هاي اجتماعي مجازي و فیس بوک در خصوص آسیب هاي عفاف و حجاب توسط نیروي انتظامي و دستگاه هاي امنیتي، فرهنگ سازي و اطلاع رساني است.
نتیجه به دست آمده:
در پرسشنامه تحقیق یک سؤال براي سنجش راهکار مناسب برخورد و مبارزه با آسیب هاي عفاف و حجاب در شبکه هاي اجتماعي و فیس بوک مطرح گرد یده که براي سنجش اعتبار خرده مقیاس هاي ا ین سؤال از ضریب آلفاي کرونباخ استفاده شده است. ا ین ضریب براي سنجش مطلوبیت فرهنگ سازي و اطلاع رساني توسط نیروي انتظامي در بین کاربران شبکه اجتماعي فیس بوک برابر با /77 0 بوده که در سطح 05>pمعنادار است. همچنین با توجه به نتا یج به دست آمده از جدول محاسبات پرسشنامه و تحلیل داده ها در نرم افزار محاسباتي و آماري، به ا ین نتیجه مي رسیم که 53.5% از پاسخگویان اظهار داشته اند که نیروي انتظامي، نهادهاي نظارتي و دستگاه هاي امنیتي مي توانند با فرهنگ سازي و اطلاع رساني با تهد یدهاي شبکه هاي اجتماعي مجازي و فیس بوک در خصوص آسیب هاي عفاف و حجاب مبارزه و مقابله کنند. همچنین درصد فراواني 26.5% نیز گزینه تعامل بیشتر با جامعه، میزان 3.9% از پاسخگویان گزینه با برخورد قضا یي و انتظامي و همچنین 16.1% از نمونه هاي آماري عنوان کرده اند امکان مبارزه وجود ندارد.
با درنظر گرفتن ا ین که تعداد 53.5% از پاسخگویان عقیده دارند مبارزه با تهد یدها و آسیب هاي عفاف و حجاب در فضاي مجازي و شبکه اجتماعي فیس بوک توسط نیروي انتظامي و نهادهاي امنیتي با فرهنگ سازي و اطلاع رساني امکان پذ یر است، به ا ین ترتیب فرضیه شماره (2) پژوهش و درستي آن اثبات شده و تأ یید مي گردد.
4-1-3- فرضیه شماره 3
حدود 70 درصد از کاربران جوان اینترنت و دانشجویان، ازاینترنت به عنوان یک وسیله آرامش بخش استفاده مي کنند که ا ین خود به نوعي اعتیاد به ا ینترنت مي باشد.
نتیجه به دست آمده:
براي سنجش اعتبار خرده فرضیه شماره ( 3) و سؤال مرتبط با ا ین فرضیه در پرسشنامه تحقیق از ضریب آلفاي کرونباخ استفاده شده است. ا ین ضریب براي سنجش میزان آرامش بخش بودن کاربري ا ینترنت توسط کاربران برابر با 81/0 بوده که در سطح 05>p معنادار است و اعتبار و درستي فرضیه شماره ) 3( با ا ین آزمون اثبات مي گردد. با توجه به نتا یج به دست آمده از جدول محاسبات پرسشنامه و تحلیل داده ها در نرم افزار محاسباتي و آماري به این نتیجه رسید یم که 73% از پاسخگویان و جامعه آماري طرح پژوهشي، از اینترنت به عنوان یک وسیله آرامش بخش استفاده مي کنند که ا ین درصد فراواني با عنا یت به فرضیه شماره ) 3( تحقیق، نوعي اعتیاد به کاربري ا ینترنت و شبکه هاي اجتماعي مجازي و فیس بوک مي باشد.
4-1-4- فرضیه شماره 4
تهد یدها و مخاطرات امنیتي و اجتماعي در فضاي سا یبر شامل: دسترسي غیر مجاز افراد شیاد به اطلاعات شخصي کاربران، ترویج فساد و ترویج ابتذال و بي قانوني، ترویج عقا ید انحرافي و خرافي )فرقه هاي شیطان پرستي، متال و ...)، سوء استفاده هاي جنسي و اغفال دختران و زنان، اعتیاد الکترونیکي، وابستگي و شیفتگي (عشق مجازي)، ترویج زندگي مجازي به جاي عادات و رفتارهاي طبیعي و سوء هویت فردي کودکان است که با آموزش و اطلاع رساني از پیامدها و مخاطرات موجود به کاربران مي توان از تبعات منفي آن کاست.
نتیجه به دست آمده: براي آزمون فرضیه شماره (4) از ضریب همبستگي کندال تاو سي استفاده شده است. با توجه به ا ینکه سطح معناداري ضریب همبستگي از مقدار 05/ 0 کمتر است، نتیجه گرفته مي شود که ارتباط بین متغیر آموزش و اطلاع رساني با کاهش تهد یدها و آسیب هاي کاربري و عضویت شبکه اجتماعي فیس بوک معنادار است. با توجه به تجزیه و تحلیل داده هاي جدول 4-37 و فراواني 20.4% جامعه و نمونه آماري پژوهش که در طول مدت کاربري خود در ا ینترنت هک شده اند و یا توسط نفوذگران و هکران مورد حمله قرار گرفته اند، همچنین تحلیل جدول (4-17 ) تعداد 67.25% کاربران اظهار داشته اند که برنامه ها و یا مطالب سا یت هاي ا ینترنتي تأثیري در احساس نظم و امنیت فضاي حقیقي افراد دارد، در ادامه نیز بر اساس داده هاي جدول (4-9) با فراواني 41.5% نمونه هاي آماري از سا یت هاي سکسي و پرنوگرافي بازد ید مي کنند و به استناد جدول (4-12 ) تعداد 36.3% پاسخگویان به چنین سا یت ها یي علاقه دارند و به از پا یگاه هاي ا ینترنتي سوء استفاده هاي جنسي و اغفال دختران و زنان بازد ید کرده اند. بر اساس جدول(4-23) با فراواني 15.8% از کاربران از سا یت هاي گروه هاي شیطان پرستي، متال، راک و تبلیغات فرقه هاي ضاله و انحرافي د یدن کرده و به استناد داده هاي جدول ( 4-24) نیز با فراواني 55.2% جامعه آماري، وضعیت پوشش ظاهري، آرا یش و سبک زندگي جوانان و دانشجویان تحت تأثیر ا ینترنت و شبکه اجتماعي فیس بوک است. ضمنا بر اساس تجزیه و تحلیل داده هاي جدول شماره )21-4 با فراواني 76% از پاسخگویان و نمونه هاي آماري پژوهش اظهار کرده اند انتشار اخبار دروغ در شبکه هاي ا ینترنتي مي تواند نقش منفي در امنیت جامعه داشته باشد. با توجه به اطلاعات جدول شماره 32-4 با فراواني 75% کاربران در شبکه ا ینترنت و فضاي مجازي اغفال شده و یا فریب خورده اند. همچنین بر اساس جدول (34-4) با فراواني 20.25% پاسخگویان تاکنون در یک قرار مالقات ا ینترنتي حاضر شده و به درخواست دوستي یا قرار مالقات حضوري جنس مخالف با هویت مجازي پاسخ مثبت داده اند. جدول شماره (34-4) نشان مي دهد با فراواني 21.9% کاربران در مواقعي که سعي دارند به کار کردن در ا ینترنت پا یان دهند، احساس کسالت، افسردگي، تنها یي و یا عصبانیت به آن ها دست داده که ا ین موضوع نشانه ها یي از وجود و پیدا یش اعتیاد الکترونیکي و شیفتگي مجازي و ترویج زندگي مجازي به جاي عادات و رفتارهاي زندگي حقیقي مي باشد. بنابرا ین و با توجه به داده ها و اطلاعات به دست آمده از تجزیه و تحلیل فرضیه ها، پرسشنامه و جداول و سؤال هاي مرتبط با مسأله، فرضیه شماره (4) و درستي آن اثبات شده و تأ یید مي گردد.
نتیجه گیری
در هر جامعه ای، بسته به نوع نگرش های هویتی و اخلاقی موجود در آن نسبت به امر فیلترینگ و کنترل دسترسی به محتوای فضای مجازی کاربرد دارد. با توجه به نگرش خاص مذهبی و سیاسی در ایران، استفاده از فیلترینگ و کنترل محتوای Web امری اجتناب ناپذیر است، اما این امر نبایستی حق دسترسی به اطلاعات را چنان تحت الشعاع قرار دهد که دستیابی به منابع علمی و فکری مورد نیاز افراد با مشکل مواجه شود. از مهمترین آسیب ها و پیامدهای اخلاقی و هویتی فضای مجازی می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- ارتباطات نامتعارف میان جوانان: اینترنت به دلیل تسهیل ایجاد روابط دوستانه و عاشقانه، در زمینه های غیراخلاقی بسیار مورد توجه قرار گرفته و از جمله موجب سهولت خیانت در روابط زناشویی و ایجاد روابط نامشروع می شود. حتی اینترنت همه سطوح جامعه و به ویژه جوانان را قادر می سازد به آسانی به دنبال اعمال غیر اخلاقی مانند قمار بازی و بورس بازی بروند، بدون این که مجبور باشند با افراد مختلف تعامل و ارتباط فیزیکی داشته باشند. مطالعات نشان می دهد مردان در اینترنت به دنبال راه هایی برای کسب قدرت و شهوت و همین طور تحقق رؤیاهای جنسی هستند و زنان بیشتر به دنبال گروه های دوستی و حمایت روابط عاشقانه می روند. همچنین روابط غیراخلاقی تنها در محدوده فضای مجازی باقی نمی ماند و در بسیاری موارد به روابط فیزیکی می انجامد.
- عفاف و حجاب: استفاده کنترل نشده و ناآگاهانه از شبکه های اجتماعی مجازی باعث کم رنگ شدن عفاف و حجاب و پیدایش آسیب های اجتماعی و اخلاقی می شود.
- بی هویت سازی: با امکانات و گزینه های فراوانی که اینترنت در اختیار جوانان می گذارند، آنها به طور دائم با این فضا هویت نامشخص و اغلب متحولی را می آفریند. یعنی اینترنت یک فضای اجتماعی است که فرد خود را در موقعیت های متنوع نقش ها و سبک های زندگی قرار می دهد و از آن تأثیر می پذیرد. نوجوانان دردنیای اینترنت برای ایفای هر نقشی فرصت پیدا می کنند. اینترنت فضای آزاد گلخانه ای را ایجاد می کند که حتی کارشناسان و دولت ها در نقش چندانی ندارند و برآن تأثیر نمی گذارند. امکان خصوصی بودن امور در اینترنت نکته ای است که کاربران جوان به آن عالقه دارند.
- تهدید بنیان خانواده: تغییر ارزش ها و هنجارهای اجتماعی به نوبه خود بنیان های خانوادگی را در معرض تهدید قرارمی دهد. تشویق زنان و دختران به ارتباطات نامشروع و خیانت به همسر، ترویج فرهنگ برهنگی و کمرنگ شدن عفاف و حجاب و همچنین کسب قدرت و شهوت توسط مردان در فضای سایبر از مهمترین پیامدها و ناهنجاری های اخلاقی شبکه های اجتماعی مجازی، فیس بوک و اینترنت است که کانون خانواده را مورد هدف قرار داده است.
- اعتیاد اینترنت: توان اعتیاد آورنده مواد مخدر، براساس سرعت جذب مواد مزبور در بدن انسان است. اما در مورد اینترنت این سرعت به میزان در دسترس بودن آن است که ایجاد اعتیاد می کند. افزایش سرعت خطوط ارتباطی و سهولت دسترسی به شبکه ها، سطوح بالاتری از استفاده اعتیاد آمیز اینترنت را دامن می زند. اعتیاد به اینترنت مانند هر نوع اعتیاد دیگر، یک بیماری اجتماعی است. لذا پدیده ای است فراگیر که با صدمات روانی و اجتماعی، خانوادگی، جسمانی و حتی اقتصادی همراه است. معتادان به اینترنت مانند اغلب انواع معتادان، دچار افت در کارکردهای فردی و اجتماعی می شوند، اما فرق این اعتیاد با سایر در این است که معتادان اینترنت کمتر احساس گناه می کنند. این افراد، اغلب در گروه افراد تحصیل کرده و با فرهنگ جامعه هستند.
- شکل گیری خرده فرهنگ های مختلف: کارکرد غالب چت های اینترنتی در جوانان ایرانی از جنبه های فراغتی و سرگرم کننده آن است. نتایج یک تحقیق بیانگر این است که فضای غالب در محیط چت، مورد مراجعه جوانان، گفت وگوهای دوستانه جوانان غیرهم جنس است که با نیت ارضای حس کنجکاوی، آشنایی و سرگرمی و گاهی ماجراجویی به آن روی می آورند. سرگرمی های مجازی، علاقه جوانان به مشارکت اجتماعی و فعالیت های مدنی را با انگیزه های مختلف تحت الشعاع قرار می دهد و می تواند بر مهارت های اجتماعی آنان در تدارک فراغت های گروهی و تفریحات و بازی های غیرمجازی تأثیر منفی بگذارد. هم چنین مجاورت طولانی با فضای مجازی می تواند به فرهنگ پذیری یک طرفه و تأثیرپذیری افراطی ازهنجارها، ارزشها و بی اخلاقی درعرصه های مختلف ارتباطی و اجتماعی انجامیده و با تقویت جهان وطنی، تعلقات ملی و سنتی کاربران را تحت تأثیر قرار دهد.
منابع:
- قرآن کریم
- جلالی فراهانی، امیرحسین؛ باقری اصل، رضا. )1386 (. "پیشگیری اجتماعی از جرائم و انحرافات سایبری". مجلس و پژوهش، سال 14 ، شماره 55.
- دلاور، علی. (1388 ). روش تحقیق در روان شناسی و علوم تربیتی. ویرایش چهارم. تهران: نشر ویرایش.
- رحیمی نژاد، عباس؛ منصور، محمود. (1380 ). "بررسی تحولی هویت و رابطه آن با حرمت خود و اضطراب دانشجویان دوره کارشناسی". مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، شماره 24.
- عطاران، محمد. (1386 ). آسیب شناسی نسل اینترنت در ایران. تهران: نشر فناوری اطلاعات و ارتباطات.
- گزارش پژوهشی، "تأملی بر فیلترینگ: اقدام پیشگیرانه از جرائم رایانه ای". (1386 ). مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی، دفتر مطالعات ارتباطات و فناوری های نوین.
- گزارش پژوهشی، "تأملی بر فیلترینگ: سالم سازی فضای سایبر و تعارضات موجود". (1386 ). مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی، دفتر مطالعات ارتباطات و فناوری های نوین.
- لطف آبادی، حسین. (1385 ). "آموزش شهروندی ملی و جهانی همراه با تحکیم هویت و نظام ارزشی دانش آموزان". فصلنامه نوآوری های آموزشی، شماره 17.
- نجفی، محمود؛ احدی، حسن؛ دلاور، علی. (1385 ). "بررسی رابطه کارایی خانواده و دینداری با بحرن هویت". نشریه علمی - پژوهشی دانشور رفتار دانشگاه شاهد، شماره 16.
1 - Chat Room 2 - Computer Crimes 3 - Filtering 4 - Virtual World 5 - Virtual Ethic 6 - Password 7 - Computer Games
