بررسی عوامل اجتماعی موثر بر گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی (مورد مطالعه: دانش آموزان دختر متوسطه
بررسی عوامل اجتماعی موثر بر گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی
(مورد مطالعه: دانش آموزان دختر متوسطه دوره دوم شهر اردبیل(
یاور علیپور ملاباشی
دانشجوی دکترای تخصصی علوم ارتباطات
دانشگاه آزاد اسلامی اردبیل
ارسال شد به اولین همایش ملی آسیب های اجتماعی - دانشگاه محقق
چکیده
هدف از این پژوهش بررسی عوامل موثر بر گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی می باشد. دیدگاه های کنترل اجتماعی، زیگلمن و گیدنز به عنوان چارچوب نظری انتخاب شدند. روش تحقیق پیمایشی است. شیوه نمونه گیری، خوشه ای چندمرحله ای است و حجم نمونه طبق فرمول کوکران 278 نفر می باشد. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه است. روش تجزیه و تحلیل داده ها، آزمون مقایسه میانگین ها، ضریب همبستگی پیرسون، تحلیل رگرسیون چند متغیره و تحلیل مسیر با استفاده از نرم افزار SPSS است. نتایج آزمون نشان میدهد که میانگین گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی در حد متوسط رو به بالا است. نتایج آزمون مقایسه میانگین نشان میدهد که بین گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی برحسب پایگاه اقتصادی اجتماعی تفاوت معناداری وجود دارد. میانگین گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی در بین دانش آموزان با پایگاه اقتصادی اجتماعی پایین کمتر از دانش آموزان با پایگاه اقتصادی اجتماعی بالا است. بین متغیرهای میزان اعتماد اجتماعی و دیدگاه های خانواده با میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی رابطه مثبت و مستقیم وجود دارد. هر چه دیدگاه های خانواده منفی تر باشد، میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی کمتر می شود. بین میزان اعتقادات با گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی رابطه منفی وجود دارد. تحلیل رگرسیونی نشان میدهد که 9/35 درصد از تغییرات میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی به متغیرهای مستقل مربوط میشود و متغیر های میزان اعتماد اجتماعی،دیدگاه خانواده نسبت به شبکه های اجتماعی مجازی و پایگاه اقتصادی اجتماعی تأثیر بیشتری دارند.. با توجه به نتایج تحلیل مسیر مجموع تأثیرات مستقیم و تأثیر غیرمستقیم برابر با -/25 بوده و متغیر اعتماد اجتماعی با-/45 بیشترین تأثیر را دارد.
واژه های کلیدی: گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی، اعتقادات دینی، آزادی های اجتماعی، دیدگاه های خانواده و اعتماد اجتماعی.
مقدمه
امروزه شبکه های اجتماعی، مهد تمدنها و فرهنگهای مختلف بشری است. وجود زبان های مختلف در رسانه های اجتماعی، امکان حضور تمام افراد جامعه را فراهم میکند که می توانند فرهنگ حاکم بر جامعه خود را به معرض دید عموم بگذارند. مفهوم شبکه اجتماعی اولین بار در سال 1940 در انسان شناسی توسط رادکلیف براون معرفی شد. سپس در اواسط دهه 1950 این مفهوم توسط بوت و بارنز مورد استفاده قرار گرفت(کوپر، 1989 به نقل از چلپی، 1373 : 10).
شبکه های اجتماعی مجازی می توان گفت سایت هایی هستند که از یک سایت ساده مانند موتور جستجوگر با اضافه شدن امکاناتی مانند چت و ایمیل و امکانات دیگر خاصیت اشتراک گذاری را به کاربران خود ارائه می دهند (سلطانی فر، 1389 : 53). سایتهای شبکه های اجتماعی مبتنی بر وب با اتصال مردم یا گروه ها به یکدیگر سبب به اشتراکگذاری اطلاعات از طریق اینترنت می شوند الیسون و بوید معتقدند شبکه های اجتماعی مجازی خدمات مبتنی بر وبی هستند که اجازه می دهند افراد بتوانند: 1 . در چهارچوب یک سیستم مشخص، پروفایل های عمومی و نیمه خصوصی بسازند 2- با سایر کاربرانی که در آن سیستم حضور دارند به تبادل نظر و اطلاعات بپردازند و3- لیست پیوندهای خود و دیگرانی که در آن سیستم هستند را مشاهده می کنند(الیسون و بوید، 2007 : 211). در واقع شبکه های اجتماعی اینترنتی برای افزایش و تقویت تعاملات اجتماعی در فضای مجازی طراحی شده است. به طور کلی از طریق اطلاعاتی که روی پروفایل افراد قرار می گیرد مانند عکس کاربر، اطلاعات شخصی و علایق(که همه اینها اطلاعاتی را در خصوص هویت فرد فراهم می آورد) برقراری ارتباط تسهیل می گردد. کاربران می توانند پروفایل های دیگران را ببینند و از طریق برنامه های کاربردی مختلف مانند ایمیل و چت با یکدیگر ارتباط برقرار کنند(پمپک و همکاران 228: 2009 ).
بر اثر تغییر و تحولات و انقلابات رخداده در تکنولوژی و روند استفاده از آن در دنیا و ظهور فناوری اطلاعات و ارتباطات، روند گذران وقت اقشار سنی مختلف نیز تغییر پذیرفته است، در این میان جوانان و نوجوانان جزء اولین اقشاری هستند که نسبت به تکنولوژیهای جدید اقبال و اشتیاق نشان داده و جذب آنها می گردند، روند استفاده از اینترنت و به خصوص رسانه های اجتماعی اخیراً به شدت افزایش یافته است و گونه ای خاص از رسانه های اجتماعی که شباهت فزاینده ای به زندگی اجتماعی واقعی بشر داشته و در آن روابط و تعاملات اجتماعی تاحد زیادی شبیه سازی شده است که همان شبکه های اجتماعی مجاز میباشد، مورد اقبال فزاینده مخاطبان قرار گرفته است(اکبری تبار، 1392) . تمامی این موارد و نیز نیل و توجه فراوا ن جوانان و نوجوانان و دیگر اقشار سنی به شبکه های اجتماعی مجازی لزوم توجه ویژه و طراحی تحقیقات مختلف جهت سنجش و مطالعه میزان استفاده ،دلایل و مشوق های جذابیت این شبکه ها برای افراد و نیز بررسی عوامل اجتماعی موثرگرایش جوانان به این شبکه ها را اثبات میکنند . جوانان و نوجوانان ما به طور فزاینده ای مدت زمان نسبتا زیادی از اوقات فراغت خود را صرف این شبکه های اجتماعی مجازی می کنند و سبک زندگی آنها شامل رفتارها، نگرشها و نظرات و دیدگاه های آنها تحت تاثیر این شبکه های اجتماعی مجازی تا حدزیادی تغییرپذیرفته است. تغییرات اجتماعی با زمینه های ناشی از تحولات ساختاری و جمعیتی در کنار تغییرات ناشی از آثار معناساز مطرح شده درفضای مجازی شبکه های اجتماعی، و ضعیتی قابل تأمل از بحران هویت اجتماعی پدید آورده است. مسأله اصلی تحقیق این است که چه عوامل اجتماعی بر گرایش جوانان به شبکه های اجتماعی مجازی تأثیر دارند؟ و چه رابطه ای بین عوامل اجتماعی و گرایش دختران دانش آموز شهر اردبیل به شبکه های اجتماعی مجازی وجود دارد؟
این تحقیق با این فرضیه پیش رفت که :
1- بین پایگاه اقتصادی اجتماعی و گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی تفاوت معناداری وجود دارد.
2- بین اعتقادات دینی و گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی رابطه وجود دارد.
3- بین اعتماد اجتماعی و گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی رابطه وجود دارد.
4- بین میزان آزادیهای اجتماعی و گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی رابطه وجود دارد.
5- بین دیدگاه های خانواده و گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی رابطه وجود دارد.
مبانی نظری تحقیق
هابرماس 1 جامعه اطلاعاتی و جهانی شدن رسانه ای را در قالب حوزه عمومی و همگانی مورد توجه قرار داده است. او اینترنت را محیطی می داند که یک حوزه و فضای عمومی را در جامعه فراهم کرده است. حوزه عمومی هابرماس عرصه ای است که در آن حضور افراد در مباحث باز و علنی و کنش ارتباطی از طریق بیان و گفت و گو تحقق می یابد(آذرنگ، 1382 : 65). و این حوزه فقط در جامعه های باز و مردم سالار شکوفا می شود، قدرت در آن دخالتی ندارد و در این فضا گفت و گوها به صورت آزادانه انجام شده و افراد می توانند مسائل مورد علاقه و حتی خصوصی خود را مطرح کنند. د ر نگاه هابرماس شبکه ارتباطی اینترنتی و مجازی که به عنوان یک حوزه عمومی جدید مطرح شده و هر چند به نظر بعضی ها آن فقط یک حوزه عمومی مجازی است، ولی با این حال به شدت در حال رشد است(آذرنگ، 1382 : 38).به زعم هابرماس در تمام انسان های آزاد یکسری نیازهای اساسی و ا صیل وجود دارد و این نیازها زمانی که فرد با دیگران صمیمانه وارد گفتگویی شود کشف خواهد شد. در محیط های تعاملی اینترنتی ( ایمیل، وبلاگ، سایت های مختلف، چت روم و...) در واقع "شرایط آرمانی مورد نظر هابرماس" به خوبی تحقق می یابد. در این محیط ها افراد معمولا راحت تر می توانند نیازهای خود را مطرح کنند و این طرح کردن نیازها باعث شکل گیری یک فضای گفت و گو و مباحثه می شود. کاربران در آن شبکه به گفت و گو می پردازند، احساسات خود را ابراز می کنند و از یکدیگر تاثیر می پذیرند(زنجانی زاده، 1384 : 126).
به اعتقاد کاستلز، ارتباط کامپیوتری و اینترنتی (ارتباطات مجازی) از سطوح بالای تحصیلات و ثروت آغاز می شود و احتمالا نمی تواند بخش های بزرگی از توده های فاقد تحصیلات و فقیر را در زیر چتر خود قرار دهد. همچنین، احتمال اینکه زنان و سایر گروه های تحت ستم جامعه بتوانند با حمایتی که توسط رسانه الکترونیکی ایجاد می شود آزادانه نظر خود را بیان کنند، بیشتر باشد ( کاستلز، 1380 : 417).بر اساس نظریه کنترل اجتماعی هیرشی، پیوندهای اجتماعی دارای چهار عنصر اصلی د لبستگی، تعهد، مشغولیت و اعتقاد است. که ضعف هر یک از این چهار عنصر در فرد می تواند موجب بروز رفتارهای انحرافی او شود. کسانی که به دیگران دلبستگی و علاقه ای ندارند، و هر چقدر میزان تعهد فرد نسبت به خانواده، شغل و دوستان و غیره کمتر باشد، کسانی که مشارکت مداوم در فعالیت های زندگی، کار، خانوادگی و غیره ندارند و بیکارند، و اگر فردی اعتقاد قوی به ارزشها و اصول اخلاقی یک گروه نداشته باشد یا به این ارزش ها وفادار نباشد، احتمال گرایش وی به رفتار انحرافی بیشتر خواهد بود(امیدوار و صارمی، 1381 : 56). نظریه استفاده و رضامندی، به دنبال علل و انگیزه هایی است که مخاطب را وا می دارد، به طرق مختلف و اشکال گوناگون، از رسانه استفاده کند و بدان وسیله به ارضای نیازهای خود بپردازد(مهرداد، 1380 : 147). نیازهایی مثل نیاز به هدایت، امنیت، کنش متقابل، و دوری از تنش و فراغت(مک کوایل، 1382 : 73). فرض اصلی نظریه استفاده و رضامندی این است که افراد مخاطب، کم و بیش به صورت فعال، دنبال محتوایی اند که بیشترین رضایت را فراهم کند. درجه این رضایت بستگی به نیازها و علایق فرد دارد. هر قدر افراد بیشتر احساس کنند که محتوای واقعی نیاز آنان را برآورده می کند احتمال اینکه آن محتوا را انتخاب کنند بیشتر است، و بنابراین در این شبکه های اجتماعی به ارضای نیازهای خود می پردازند(یاور علیپور ، 1395 : 132). ا ز نظر گیدنز " اعتماد در جوامع ماقبل نوین از اهمیت کمتری در مقایسه با جوامع جوامع نوین برخوردار است. چرا که افراد هر چه فاصله زمانی- مکانی بیشتری از هم داشته باشند، به اعتماد بیشتری نیاز خواهند داشت. در جوامع ماقبل نوین که خصلتی محلی و بومی دارند و کنشهای متقابل بیشتر در سطح محلی و رو در رو رخ می دهند، در روابط اجتماعی افراد چنان صراحت و شفافیتی به چشم می خورد که نیازی به اعتماد ندارند، زیرا این اعتماد به طور طبیعی وجود دارد اما در جوامع بزرگ و گسترده که روابط اجتماعی در فاصله زمانی و مکانی بسیار دوری انجام می گیرد و افراد درگیر این روابط کمتر با یکدیگر آشنایی چهره به چهره دارند، به اعتماد از طریق نظامهای پولی و حقوقی بسیار نیازمند هستند"(به نقل از ریتزر، 1386 : 767). در رویکردهای اعتماد به رسانه ها، هر قدر اعتماد مردم به رسانه ها بیشتر باشد، تاثیرگذاری رسانه ها در مواجهه با مخاطب و ادامه ارتباط بیشتر است. و هنگامی که مخاطب اطمینان خود به اخبار رسانه های دولتی، مخصوصاً در زمینه اخبار داخلی، را از دست دهد، بی اعتمادی به نظام افزایش می یابد. در این حالت مخاطب به رسانه های دیگری از جمله ماهواره ها و شبکه های خبری اینترنتی، نظیر شبکه های اجتماعی روی می آورد تا بداند که واقعاً چه خبر است؟ همسان سازی و یکسان نگری و نادیده گرفتن نیازهای متنوع مخاطبان و نادیده گرفتن نیازهای متنوع مخاطبان و عدم توجه به مشکلات مردم در تولید و پخش برنامه ها منجر به بی اعتمادی به رسانه و احیاناً گسست فرهنگی و بی ثباتی سیاسی خواهد شد(مک کوایل، 1383 : 191). به طور خلاصه برای متغیرهایی مانند عدم آزادیهای اجتماعی و دیدگاه های خانواده، استفاده و رضامندی و نظر کاستلز اخذ گردیده، همچنین متغیرهای اعتقادات دینی (نظریه کنترل اجتماعی)، پایگاه اقتصادی اجتماعی و اشتغال(نظریه کنترل اجتماعی و نظریه کاستلز)، نظریه اعتماد گیدنز و نظریه اعتماد به رسانه ها(اعتماد اجتماعی)، متغیر دیدگاههای خانواده(الگوی زیگلمن) را در نظریه های مطرح شده می توان مشاهده کرد.
مطالعات انجام شده در داخل و خارج از کشور
فیروزی(1385 ) در رساله خود با عنوان بازنمایی هویت دینی در فضای مجازی، درصدد دستیابی به بعضی از تاثیرات اجتماعی حضور در فضای مجازی و استفاده از اینترنت به مثابه یکی از فناوری های جدید ارتباطی، بر هویت فرد کاربر است. بر اساس نتایج این پژوهش، ضعف یا قوت عملکرد نهادهای دینی در فضای واقعی در میزان گرایش جوانان به استفاده از فضای مجازی اثرگذار است. از آنجا که در فضای مجازی، ساخت ارتباطات دینی بیشتر اقناعی و الگوی ارتباطی گزینشی است، حذف حضور فیزیکی سبب می شود ارتباط دینی از یک ارتباط عمودی به یک ارتباط افقی تبدیل شود که به این ترتیب ساخت ارتباطات سنتی ما تحت تاثیر قرار می گیرد و متناسب با ارزشهای دینی، فهم ما از دین را هم تغییر می دهد و این مسئله می تواند در کوتاه مدت بحران زا باشد، در واقع، بر اساس یافته های وی، علت عمده گرایش جوانان به گروه های دینی مجازی عدم توانایی گروه ها یا نهادهای دینی واقعی به پاسخگویی مناسب به سوالات مذهبی آنان است.
حافظ نژاد(1389) پژوهشی با عنوان تاثیر عوامل اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی بر میزان گرایش به استفاده از اینترنت در بین دانش آموزان انجام داد. نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که بین جنسیت و محل سکونت، شغل، درآمد، سطح تحصیلات و نگرش والدین با استفاده از اینترنت رابطه معنی دار است.
آقانوری(1390) پژوهشی تحت عنوان بررسی انگیزه و تمایلات کاربران اینترنتی برای عضویت در فیسبوک و تاثیر آن بر سرمایه ا جتماعی انجام داده است. نتایج پژوهش نشان داد که بین میزان سرمایه اجتماعی کاربران شبکه اجتماعی با میزان استفاده از آن تفاوت معنادار وجود دارد و این همبستگی در حد بالایی است، همچنین بین استفاده از اینترنت(شبکه اجتماعی) و سرمایه اجتماعی ارتباط وجود دارد و میزان این ارتباط نیز در حد متوسطی قرار دارد.
عدلی پور و کیخایی(1391) پژوهشی تحت عنوان تبیین جامعه شناختی تاثیر اجتماعی شبکه فیسبوک بر هویت قومی کاربران ترک در ایران انجام داده اند که یافته های پژوهش حاکی از آنند که بین مدت زمان عضویت، میزان مشارکت و فعال بودن، واقعی تلقی کردن محتوای مطالب ارائه شده و اهداف و انگیزه کاربران ترک در استفاده از شبکه اجتماعی فیسبوک با هویت قومی آنها رابطه مثبت و مستقیمی وجود دارد. همچنین، کاربران ترک سعی می کنند از تمامی امکانات فیسبوک برای معرفی خود به سان یک هویت قومی، مطرح ساختن دیدگاه های خود در راستای حفظ هویت و تداوم فرهنگ خویش و بیان مطالب اجتماعی سیاسی خود استفاده کنند.
حکیمی(1390) در پژوهشی با عنوان نقش شبکه های اجتماعی بر هویت ( مطالعه موردی فیسبوک و کاربران کرد)، تاثیر شبکه اجتماعی فیسبوک بر هویت کاربران کرد را با استفاده از روش کیفی مصاحبه آنلاین یا اینترنتی و بهره گیری از نظریه جهان محلی شدن رابرتسون بررسی کرده است . نتایج به دست آمده نشان می دهد که جهانی شدن برای قومیت ها تعریف جهانی محلی شدن دارد و برای کردها باعث شکل گیری یک کشور مجازی می شود که در آن می توانند حاکمیت سیاسی و فرهنگی داشته باشند؛ به طوری که فیسبوک توانسته است نقش عمده ای در بازنمایی هویت کردها در جهان داشته باشد و از این راه به یافتن دوستان و همفکران کرد و غیرکرد کمک شایانی کرده است.
زارع(1391) پژوهشی تحت عنوان مطالعه جمعیت شناختی شبکه های اجتماعی مجازی با تاکید بر کاربران فیسبوک در ایران انجام داده است. بررسی های انجام شده نشان داد که از جمعیت حدودا هفت میلیاردی جهان ، حدود دو میلیارد نفر از اینترنت استفاده می کنند و آمار میانگین ضریب نفوذ در جهان معادل 7/28 درصد است و در ایران از مجموع جمعیت 75 میلیونی کشور، 11 میلیون نفر کاربر اینترنت بوده اند. بر این اساس ضریب نفوذ اینترنت در کشور 7/14 درصد کل جمعیت کشور و در شهر تهران 9/31 درصد کل جمعیت بوده است. همچنین شبکه اجتماعی فیسبوک در سال 2010 با 500 میلیون نفر جمعیت کاربر، یکی از پرترافیک ترین شبکه های اجتماعی مجازی می باشد. علیرغم حذف آمار جمعیت کاربران اینترنتی فیسبوک و عدم وجود آمار رسمی در این زمینه، مطابق مطالعات این تحقیق، ضریب نفوذ فیسبوک در شهر تهران 3/12 درصد بوده و در بین زنان 2/5 درصد و در بین مردان نیز 1/7 درصد بوده است.
لنهارت و مدن(2007) دو پژوهشگر آمریکایی در تحقیقی درباره علل گرایش کاربران به شبکه های اجتماعی مجازی در ایاالت متحده، دریافتند که 91 درصد کاربران از این سایت ها برای حفظ روابط با دوستان خود استفاده می کنند، 82 درصد به دنبال حفظ روابط با کسانی هستند که با آنها رفت و آمد ندارند و 72 درصد برای ایجاد و پیگیری طرح های اجتماعی از این سایت ها بهره می گیرند.
بوید(7112) بیان می کند که جنسیت، بر مشارکت کاربران در شبکه های اجتماعی مجازی تاثیر می گذارد. پسران جوان نسبت به دختران جوان تمایل بیشتری به فعالیت در شبکه ها دارند اما دختران با سنین بالاتر نسبت به پیران با سن بالاتر، فعالیت بیشتری در شبکه های اجتماعی مجازی دارند. همچنین پسران با سن بالاتر دو برابر بیشتر از دختران همسال خود برای تعامل با جنس مخالف در شبکه ها حضور می یابند و کمتر علاقه مند به ملاقات افراد جدید هستند و دختران بیشتر پسران همسال خود علاقه مند به استفاده از این شبکه ها برای ارتباط با دوستان خود هستند.
جوینسون (7113) در مطالعه ای به دنبال این هدف که چه چیزی در سایت های مورد نظر وجود دارد که شخص را تحریک به ماندن در فضای شبکه می کند، اقدام به مصاحبه با کاربران شبکه ها نموده و خصوصیات شخصی، باورها، ارزیابی رفتار، نیازها و عوامل انگیزشی افراد را شناسایی کرده است. این مطالعه تعیین نمود که حفظ تماس دلیل اصلی استفاده افراد از فیسبوک است.
پارک و همکاران(2009) در پژوهشی به بررسی انگیزه ها و نیازهای دانش آموزانی پرداختند که از بازدیدکنندگان دائمی شبکه فیسبوک هستند. بررسی نشان داد که مشارکت و فعالیت در فیسبوک برای ارضای چهار نیاز اساسی بود: اجتماعی بودن، تفنن و سرگرمی، شناخت خویش و کسب اطلاعات. تنوع این نیازها به ویژگیهایی همچون جنس، شهر و زادگاه و مدت تحصیل آنها بستگی داشته و تجزیه و تحلیل بین نیاز کاربران و فعالیت های اجتماعی و سیاسی آنها نشان داد که کسب اطلاعات از طریق استفاده های تفریحی و تفننی به فعالیتهای سیاسی و اجتماعی می انجامد. همچنین این تحقیق نشان می دهد که پتانسیل شبکه های اجتماعی به عنوان یک سرگرمی، ابزار قدرتمندی برای توجیه علاقه جوانان به تجمع های دوستانه و درگیر کردن نسل جوان به عنوان مشارکت کنندگان فعال در جامعه است.
گراسموک و همکارانش(2009) یک محیط مجازی و همچنین تفاوت گروه های مختلف قومی نژادی را در این ارائه خود بررسی می کنند. بر مبنای محتوای 83 پروفایل فیسبوک و 63 مصاحبه حضوری مشخص شد که هویتهای قومی نژادی در این محیط ها چشمگیر و شفاف هستند. سرمایه گذاری شدید و متمرکز در به نمایش گذاشتن صریح ابعاد اجتماعی و فرهنگی و روایتهای شخصی بازتاب دهنده مقاومتی خاص در اقلیتهای نژادی با ایدئولوژی برابری است. در محیط فیسبوک بسیاری از ابعاد هویتی ریشه در واقعیت های جهان بیرون دارد.
ادموند اوکلاهاما (2010) پژوهشی با عنوان نقش کاربردی فیسبوک: نیازهای روان شناختی و اجتماعی انجام داده است. در این پژوهش که با استفاده از روش پیمایش انجام گرفته، پرسشنامه ساختمند ابزار جمع آوری اطلاعات بوده است. ادموند اوکلاهاما مهمترین هدف این پژوهش را بررسی انگیزه های روان شناختی و اجتماعی کاربران در استفاده از فیسبوک بیان کرده است. نتایج این پژوهش نشان می دهد، که در میان نیازهای روحی-روانی، نیاز به رقابت و استقلال با میزان استفاده از فیسبوک همبستگی مثبت داشته است. همچنین فیسبوک توانسته است تعادلی میان نیازهای اجتماعی و روانی کاربران ایجاد کند.
نازان داغرار (2008) پژوهشی با عنوان مهمترین انگیزه های استفاده از فیسبوک در میان دانش آموزان یکی از مدارس ترکیه با استفاده از روش پیمایش پرسشنامه ای انجام داد و متوجه شد که کاربران کمتر از فیسبوک برای شروع روابط رمانتیک، به اشتراک گذاشتن تصاویر و ویدیوها، و یا معرفی خود استفاده کرده اند. همچنین اکثریت پاسخگویان اذعان داشتند که فیسبوک باعث شده است تا بسیاری از بهترین دوستان خود را، که مدتها از آنها بی اطلاع بوده اند، پیدا کنند. بسیاری از کاربران حفظ روابط را مهمترین انگیزه استفاده از فیسبوک می دانند(لمپ، 723:2002).
روش تحقیق
پژوهش حاضر از آنجایی که به بررسی عوامل اجتماعی موثر بر گرایش به شبکه های اجتماعی میپردازد. لذا تحقیق از ماهیت توصیفی برخوردار است و از نظر نوع تحقیق، پیمایشی می باشد. همچنین از آنجایی که نتایج این پژوهش می تواند به طور عملی مورد استفاده تمامی دانش آموزان و محققان رشته های مرتبط با جامعه شناسی، سازمان های فرهنگی و اجتماعی قرار می گیرد، لذا از نظر هدف یک پژوهش کاربردی نیز به حساب میآید.جامعه آماری این پژوهش را کلیه دانش آموزان دختر متوسطه دوره دوم شهر اردبیل)غیرانتفاعی و دولتی( در سال تحصیلی 95-94 تشکیل دادند که تعداد کمی آنها 4262 نفر بود (اداره کل آموزش و پرورش شهر اردبیل،1395). درپژوهش حاضر انتخاب نمونه به روش تصادفی ساده با استفاده از فرمول کوکران انجام شده بر این اساس تعداد نمونه برای انجام این پژوهش 278 نفر تعیین گردیدو با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای اطلاعات لازم از آنها به دست آمد. دانش آموزان دختر دوره دوم متوسطه شهر اردبیل به سه شمال، مرکزی و جنوب تقسیم شده و سپس از هر منطقه دو دبیرستان دخترانه انتخاب شده و سپس از هر منطقه تقریباً به تعداد مساوی به عنوان نمونه انتخاب شدند.
در این پژوهش از ابزار پرسشنامه محقق ساخته استفاده شده است. برای طراحی سوالات این پرسشنامه از طیف پنج گزینه ای لیکرت استفاده گردیده است که یکی از رایج ترین مقیاس های اندازه گیری به شمار می رود. به طوری که طیف گزاره ها خیلی زیاد با گویه امتیاز 5 و خیلی کم با گویه امتیاز 1 تعلق می گیرد. روایی پرسشنامه حاضر، محتوایی است. لذ ا تعداد مشخصی از پرسشنامه را در اختیار اساتید و خبرگان حوزه جامعه شناسی و علوم اجتماعی قرار گرفت که پس از جمع آوری نقطه نظرات آنان پرسشنامه نهایی تعیین گردید. برای تعیین پایایی پرسشنامه از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شده است (جدول1) . برای بررسی ارتباط بین متغیر ها با متغیر وابسته از ضریب همبستگی پیرسون، رگرسیون چندمتغیره و تحلیل مسیر بهره گرفته شد. داده ها پس از جمع آوری توسط نرم افزار spssتجزیه و تحلیل شد.
نتایج آزمون تی مستقل نشان می دهد که میانگین میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی در بین دانش آموزان با پایگاه اقتصادی اجتماعی پایین برابر با 5/37 و در بین داناش آموزان با پایگاه اقتصادی اجتماعی بالا برابر با 3/40 بوده است. آزمون لوین که فرض برابر بودن واریانس را آزمون می کند، معنادار بوده در نتیجه بایستی از آزمون تی با فرض برابر نبودن واریانسها استفاده شود. مقدار آزمون تی و سطح معناداری به ترتیب برابر با 36/4- و صفر است. به دلیل این که سطح معناداری کمتر از پنج درصد است، لذا بین میانگین میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی بر حسب پایگاه اقتصادی اجتماعی تفاوت یا اختلاف معناداری مشاهده می شود. به عبارت دیگر میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی در بین دو گروه از پایگاه اقتصادی اجتماعی پایین و بالا متفاوت از یکدیگر است به طوری که میانگین میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی در بین دانش آموزان با پایگاه اقتصادی اجتماعی پایین کمتر از میانگین میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی در بین دانش آموزان با پایگاه اقتصادی اجتماعی بالا است. این اختلاف به احتمال بیش از 99 درصد معنادار است.
برای سنجش میزان همبستگی بین اعتقادات دینی و میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی با توجه به سطح سنجش فاصله ای آنها از ضریب همبستگی پیرسون بین اعتقادات دینی و میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی برابر با -./339و سطح معناداری آن صفر است . به دلیل این که سطح معناداری در ضریب همبستگی کمتر از /5درصد است لذا رابطه معناداری بین دو متغیر وجود دارد. هر چه میزان اعتقادات دینی بیشتر باشد، میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی کمتر می شود و برعکس هر چه میزان اعتقادات دینی پایین تر باشد، گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی افزایش خواهد یافت. رابطه و همبستگی منفی و معکوس بین دو متغیر اعتقادات دینی و میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی قابل مشاهده است که با احتمال بیش از 99 درصد معنادار می باشد.
برای سنجش میزان همبستگی بین اعتماد اجتماعی و میازان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی با توجه به سطح سنجش فاصله ای آنها از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شده است. ضریب همبستگی پیرسون بین اعتماد اجتماعی و میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی برابر با /473 + و سطح معنا داری آن صفر است. به دلیل این که سطح معناداری در ضریب همبستگی کمتر از پنج درصد خطا است، لذا رابطه معناداری بین دو متغیر وجود دارد هر چه میزان اعتماد اجتماعی بیشتر باشد، میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی بیشتر می شود و برعکس هر چه میزان اعتماد اجتماعی پایین تر باشد، گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی کاهش خواهد یافت. رابطه و همبستگی مثبت و مستقیم بین دو متغیر اعتماد اجتماعی و میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی قابل مشاهده است که با احتمال بیش از 99 درصد معنادار می باشد.
برای سنجش میزان همبستگی بین آزادیهای اجتماعی و گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی با توجه به سطح سنجش فاصله ای آنها از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شده است. ضریب همبستگی پیرسون بین آزادیهای اجتماعی و گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی برابر با -./065و سطح معنا داری آن ./283است. به دلیل این که سطح معناداری در ضریب همبستگی بیشتر از /5 است، لذا رابطه معناداری بین دو متغیر آزادیهای اجتماعی و گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی وجود ندارد و فرض H1 رد شده و فرض H0 مورد تأیید است.
برای سنجش میزان همبستگی بین دیدگاه های خانواده و گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی با توجه به سطح سنجش فاصله ای آنها از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شده است. به خاطر این که محقق به دنبال سنجش سمت و جهت تغییرات دو متغیر نبوده، لذا بایستی از آزمون فرض دو دامنه استفاده گردد.ضریب همبستگی پیرسون بین دیدگاه های خانواده و گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی برابر با /318 و سطح معنا داری آن صفر است. به دلیل این که سطح معناداری در ضریب همبستگی کمتر از 5% است، لذا رابطه معناداری بین دو متغیر دیدگاه های خانواده و گرایش جوانان به شبکه های اجتماعی مجازی وجود دارد. به عبارت دیگر می توان گفت که هر چه دیدگاه های خانواده نسبت به شبکه های اجتماعی مجازی منفی تر باشد، میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی کمتر می شود و برعکس هر چه دیدگاه های خانواده نسبت به شبکه های اجتماعی مجازی مثبت تر باشد، میزان گرایش جوانان به شبکه های اجتماعی مجازی افزایش خواهاد یافت. رابطه و همبستگی مثبت و مستقیم بین دو متغیر مشاهده می شود که بااحتمال بیش از 99 درصد معنادار می باشد.
تحلیل رگرسیون چندمتغیره
در این پژوهش از روش رگرسیونی چند متغیره به شیوه همزمان یا توأم استفاده شده است. مقدار ضریب همبستگی چندگانه برابر با /599 بوده که نشان دهنده رابطه در حد متوسط رو به بالا بین متغیرهای مستقل و میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی است. مقدار ضریب تعیین برابر با /359 بوده و بیانگر این حقیقت است که 35/9 درصد از تغییرات میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی به این متغیرهای مستقل مربوط است. نتایج آزمون دوربین واتسون نشانگر استقلال داده ها از یکدیگر بوده و مقدار آن 2/82 است.
تجزیه واریانس نیز معنادار بودن رگرسیون و رابطه خطی باین متغیرها را نشان داده که سطح معناداری آن را تأیید می کند. آنالیز واریانس نشان می دهد مقدارFبرابر با 30/15 بوده و با سطح معناداری صفر می توان گفت که به احتمال بیش از 99 درصد اطمینان بین متغیرهای مستقل و متغیر وابسته میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی اختلاف معناداری وجود دارد.
مقادیر ضرایب رگرسیونی نشان می دهد که متغیر میزان اعتماد اجتماعی،دیدگاه خانواده و پایگاه اقتصادی اجتماعی در سطح بیش از 99 درصد معنی دار هستند. با توجه به مقدار بتا(مقادیر ضریب رگرسیونی استاندارد شده)، متغیرهای آن اعتماد اجتماعی،دیدگاه خانواده نسبت به شبکه های اجتماعی مجازی و پایگاه اقتصادی اجتماعی به ترتیب سهم بیشتری در پیش بینی متغیر میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی دارند.
تحلیل مسیر
از طریق تحلیل مسیر می توان میزان تأثیر مستقیم، تأثیر غیرمستقیم و تأثیر کل بر متغیر وابساته میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی را مشخص نمود. برای محاسبه اثرات مستقیم و غیرمستقیم از پنج گام یا مرحله استفاده شده است. بدین صورت که متغیری که بیشترین ضریب رگرسیونی را دارد در مرحله بعدی به عنوان متغیر وابسته در نظر گرفته شده است. در این مراحل در ابتدا متغیر وابسته میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی وارد شده و سپس متغیرهای اعتماد اجتماعی، اعتقادات دینی و آزادی های اجتماعی به عنوان وابسته در نظر گرفته شدند.
بر اساس ضرایب بتا میزان تأثیر مستقیم کل متغیرهای مستقل بر متغیر وابسته میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی برابر با /03 ، تأثیر غیرمستقیم برابر با -/28 و مجموع تأثیرات مستقیم و تأثیر غیرمستقیم برابر با -./25 می باشد. با توجه به نتایج تحلیل مسیر می توان گفت که متغیرهای میزان اعتماد اجتماعی با مجموع تأثیر -./45 و دیدگاه های خانواده نسبت به شبکه های اجتماعی مجازی با تأثیر /29 . بیشترین نقش را د ر تغییرات متغیر وابسته میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی دارند.
بحث و نتیجه گیری
نتایج آزمون تی مستقل نشان می دهد که میانگین میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی در بین دانش آموزان با پایگاه اقتصادی اجتماعی پایین برابر با 37/5 و در بین دانش آموزان با پایگاه اقتصادی اجتماعی بالابرابر با 40/3 بوده است. آزمون لوین که فرض برابر بودن واریانس را آزمون می کند، معنادار بوده در نتیجه بایستی از آزمون تی با فرض برابر نبودن واریانسها استفاده شود. مقدار آزمون تی و سطح معناداری به ترتیب برابر با 36/4- و صفر است. به دلیل این که سطح معناداری کمتر از پنج درصد است، لذا بین میانگین میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی بر حسب پایگاه اقتصادی اجتماعی تفاوت یا اختلاف معناداری مشاهده می شود. به عبارت دیگر میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی در بین دو گروه از پایگاه اقتصادی اجتماعی پایین و بالا متفااوت از یکدیگر است بطوری که میانگین میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی در بین دانش آموزان با پایگاه اقتصادی اجتماعی پایین کمتر از میانگین میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی در بین دانش آموزان با پایگاه اقتصادی اجتماعی بالا است. این اختلاف باا احتمال بایش از 99 درصد معنادار است.
بین اعتقادات دینی و گرایش جوانان به شبکه های اجتماعی مجازی رابطه معناداری وجود دارد. ضریب همبستگی پیرسون بین اعتقادات دینی و میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی برابر با -/339 و سطح معنا داری آن صفر است. به دلیل این که سطح معناداری در ضریب همبساتگی کمتر از 5% است، لذا رابطه معناداری بین دو متغیر وجود دارد و فرض H 0 رد شده و فرض H 1 مورد تأیید است. هر چه میزان اعتقادات دینی بیشتر باشد، میزان گارایش باه شابکه هاای اجتمااعی مجازی کمتر می شود و برعکس هر چه میزان اعتقادات دینی پایین تر باشد، گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی افزایش خواهد یافت. رابطه و همبستگی منفی و معکوس بین دو متغیر اعتقادا ت دینی و میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی قابل مشاهده است که با احتمال بیش از 99 درصد معنادار می باشد. بر اساس نتایج فیروزی)1385 (، ضعف یا قوت عملکرد نهادهای دینی در فضای واقعی در میزان گرایش جوانان به استفاده از فضای مجازی اثرگذار اسات. از آن جا که در فضای مجازی، ساخت ارتباطات دینی بیشتر اقناعی و الگوی ارتباطی گزینشی است، حذف حضور فیزیکی سبب می شود ارتباط دینی از یک ارتباط عمودی به یک ارتباط افقی تبدیل شود که به این ترتیب ساخت ارتباطات سنتی ما تحت تاثیر قرار می گیرد و متناسب با ارزشهای دینی، فهم ما از دین را هم تغییر می دهد. بر اساس یافته های وی، علت عمده گرایش جواناان به گروه های دینی مجازی عدم توانایی گروه ها یا نهادهای دینی واقعی به پاسخگویی مناسب به سوالات مذهبی آنان است، اما در تحقیق کنونی این ارتباط مشاهده نشده است. عدلی پور(1391 ) بر این اعتقاد است که جوانان متناسب با نوع نیازهای دینی و مذهبی خود از فیسبوک استفاده می کنند و به همان ترتیب استفاده از فیسبوک بر شیوه و سبک دینداری آنها تاثیر می گذارد و قرائت های دینی مختلف را در آنها افزایش می دهد.
بین اعتماد اجتماعی و گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی راب طاه وجاود دارد. ضاریب همبستگی پیرسون بین اعتماد اجتماعی و میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی برابر با 0/473 و سطح معنا داری آن صفر است. به دلیل این که سطح معناداری در ضریب همبستگی کمتر از پنج درصد خطا است، لذا رابطه معناداری بین دو متغیر وجود دارد و فرض H0 رد شده و فرض H1 مورد تأیید است. هر چه میزان اعتماد اجتماعی بیشتر باشد، میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی بیشتر می شود و برعکس هر چه میزان اعتماد اجتماعی پایین تر باشد، میزان گرایش به اجتماعی مجازی کاهش خواهد یافت. رابطه و همبستگی مثبت و مستقیم بین دو متغیر اعتماد اجتماعی و میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی قابل مشاهده است که با احتمال بیش از 99 درصد معنادار می باشد. نتیجه به دست آمده مطابق با یافته آقانوری است. آقانوری(1390 ) معتقد است که بین سرمایه اجتماعی کاربران شبکه اجتماعی با میزان استفاده از آن تفاوت معناداری وجود دارد و این همبستگی در حد بالایی است، همچنین بین استفاده از اینترنت (شبکه اجتماعی) و سرمایه اجتماعی ارتباط وجود دارد و میزان آن در حد متوسط است.
در رویکردهای اعتماد به رسانه ها، هر قدر اعتماد مردم به رساانه ها بیشتر باشد، تاثیرگاذاری رسانه ها در مواجهه با مخاطب و ادامه ارتباط بیشتر است و هنگامی که مخاطاب اطمینان خود به اخبار رسانه های دولتی، مخصوصاً در زمینه اخبار داخلی، را از دست دهد، با اعتمادی به نظام افزایش می یابد. در این حالت مخاطب به رسانه های دیگری از جمله ماهواره ها و شبکه های خبری اینترنتی، نظیر شبکه های اجتماعی روی می آورد. بین آزادیهای اجتماعی و گرایش جوانان به شبکه های اجتماعی مجازی رابطه وجود ندارد. ضریب همبستگی پیرسون بین آزادیهای اجتماعی و گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی برابر با -0/065 و سطح معنا داری آن /283 است. به دلیل این که سطح معناداری در ضریب همبستگی بیشتر از 5% است، لذا رابطه معناداری بین دو متغیر آزادیهای اجتماعی و گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی وجود ندارد و فرض H1 رد شده و فرض H0 مورد تأیید است. طبق مبانی نظری مرتبط با این فرضیه باید گفت که فرض اصلی نظریه استفاده و رضامندی این است که افراد مخاطب، کم و بیش به صورت فعال، دنبال محتوایی اند که بیشترین رضایت را فراهم کند. درجه این رضایت بستگی به نیازها و علایق فرد دارد. هر قدر افراد بیشتر احساس کنند که محتوای واقعی نیاز آنان را برآورده می کند احتمال اینکه آن محتوا را انتخاب کنند بیشتر است. ریشه های اجتماعی و روان شناختی باعث نیازهایی می شود که نتیجه آنها انتظارات از رسانه های جمعی است که سبب گونا گونی الگوهای عرضه رسانه ها می شود و به برآورده شدن نیازها می انجامد.
بین دیدگاه های خانواده و گرایش جوانان به شبکه های اجتماعی مجازی رابطه وجود دارد. ضریب همبستگی پیرسون بین دیدگاه های خانواده و گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی برابر با 0/318 و سطح معنا داری آن صفر است. به دلیل این که سطح معناداری در ضریب همبستگی کمتر از 5% است، لذا رابطه معناداری بین دو متغیر دیدگاه های خانواده و گرایش جوانان به شبکه های اجتماعی مجازی وجود دارد و فرض H0 رد شده و فرض H1 مورد تأیید است. به عبارت دیگر می توان گفت که هر چه دیدگاه های خانواده نسبت به شبکه های اجتماعی مجازی منفی تر باشد، میزان گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی کمتر می شود و برعکس هر چه دیدگاه های خانواده نسبت به شبکه های اجتماعی مجازی مثبت تر باشد، میزان گرا یش جوانان به شابکه های اجتماعی مجازی افزایش خواهد یافت. رابطه و همبستگی مثبت و مستقیم بین دو متغیر مشاهده می شود که با احتمال بیش از 99 درصد معنادار می باشد. در دیدگاه زیگلمن، هر کدام از نگرشها و دیدگاه های خانواده در گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی موثر است و بنابراین نتایج به دست آمده مطابق با چارچوب نظری است.
پیشنهادها و راهکارها
الف: پیشنهادهای عملی
1- آزادی جوانان باعث می شود تا بیشتر به سمت شبکه های اجتماعی مجازی گرایش پید ا کنند. البته گرایش به این شبکه ها اگر پیامدهای مثبت را در نظر بگیریم یاا ین نتایج بیشتر مدنظر باشد اشکالی برای جوانان نخواهد داشت.
2- هر چه خانواده ها نگرش مثبت تری نسبت به شبکه های مجازی داشته باشند، گرایش جوانان به این شبکه ها بیشتر است.
3- باید استفاده درست و مطابق با ارزشهای اجتماعی جامعه از رسانه های جمعی و گروهی و یا رسانه های جدیدی مانند ماهواره و اینترنت در جامعه صورت گیرد.
4- سوق دادن خانواده ها به سمت استفاده از شیوه های دموکراتیک همراه با اقتدار نسبی والدین جهت استفاده صحیح تر از شبکه های اجتماعی مجازی.
ب: پیشنهادهای پژوهشی
1- بررسی نگرش انواع خانواده ها به استفاده از شبکه های اجتماعی مجازی
2- در پژوهشهای بعدی سعی شود تا به صورت تطبیقی در بین شهرستانهای استان اردبیل به موضوع گرایش به شبکه های اجتماعی مجازی پرداخته شود.
محدودیت های پژوهش
پژوهش پیرامون موضوعات علوم اجتماعی و انسانی از پیچیدگی خاص برخوردار بوده و محدودیتهای بسیاری را بر محققین در انجام پژوهش، تحمیل میکنند.این محدودیت ها عبارتند از محدودیتهای زمانی، انسانی، اجتماعی و اقتصادی که در انجام پژوهش مشکلاتی را به وجود می آورند. این پژوهش نیز به مانند سایر پژوهشها و مطالعات،با محدودیت هایی مواجه بوده است.از جمله این محدودیتها می توان به عدم تمایل بعضی از آزمودنی ها به پاسخگوئی پرسشنامه ها و شرکت در روند پژوهش، هرچند که سعی گردید، هدف از انجام پژوهش که صرفا یک کار علمی بوده، برایشان تشریح گردد و همچنین داشتن ماهیت مقطعی زمانی و مکانی، یکی دیگر از محدودیت های اساسی این پژوهش بوده است. پژوهش حاضر محدود به دانش آموزان دختر متوسط شهر اردبیل بوده و در این بین از نظرات دیگر خبرگان عرصه علوم اجتماعی و جامعه شناسی بهره گرفته نشد، بنابراین نتایج پژوهش قابل تعمیم به همین محدوده می باشد.
منابع
1- ابراهیم پورکومله، س.( 1391 ) آسیبهای نوپدید؛ شبکه های اجتماعی مجازی در کمین خانواده ایرانی، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته برنامه ریزی آموزشی، دانشگاه آزاد اسالمی واحد چالوس.
2- احمدنیا ، شیرین (1392) بررسی جامعه شناختی تاثیرات شبکه های اجتماعی مجازی بر مناسبات خانوادگی، در مجموعه مقاالت همایش تخصصی بررسی ابعاد شبکه های اجتماعی، تهران، جهاد دانشگاهی، سازمان انتشارات، 1392.
3- اکبری تبار، ع. ا. و هزارجریبی، ج. (1392 ). مطالعه ای در باب تاثیرات شبکه های اجتماعی مجازی بر سبک زندگی اوقات فراغت جوانان، کنگره ملی اداره کل ورزش و جوانان شیراز و پژوهشکده علوم اجتماعی دانشگاه شیراز، زمستان 1392
4- افروغ، عماد. (1378 ). فضا و نابرابری اجتماعی: ارائه الگویی برای جدایی گزینی فضایی و پیامدهای آن، تهران، انتشارات دانشگاه تربیت مدرس.
5- امینی مقدم، م. (1390 ). معرفی شبکه های اجتماعی برتر، مجله ره آوردنور، شماره 31.
6- اوجاقلو، سجاد. و زاهدی، محمدجواد (1384 ). بررسی اعتماد اجتماعی و عوامل موثر بر آن در بین ساکنان شهر زنجان، مجله جامعه شناسی ایران، دوره ششم، شماره 4.
7- اینگلهارت، ر. و ولزل، ک. (1389 ). نوسازی، تغییر فرهنگی و دموکراسی، ترجمه: یعقوب احمدی، تهران، انتشارات کویر.
8- اوحدی، م. (1382). رسانه ها و مدرنیته، تهران، انتشارات سروش.
9- آذرنگ، ع.ا. (1382). پدیده جهانی شدن وضعیت بشری و تمدن اطلاعاتی، تهران، نشر آگه.
10- آذری، غلامرضا و امیدوار، ت. (1591 ) بررسی نقش شبکه های اجتماعی مجازی، علوم اجتماعی، فرهنگ و ارتباطات، تابستان 1391 ، شماره 6
11- آزادارمکی، تقی. و کمالی، افسانه (1383 ). اعتماد، اجتماع، جنسیت، مجله جامعه شناسی ایران، شماره 16.
12- آقانوری، س. (1390). بررسی انگیزه و تمایلات کاربران اینترنتی برای عضویت در فیسبوک و تاثیر آن بر سرمایه اجتماعی، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته تحقیق در ارتباطات اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.
13- بیکر، ترز ال(1529 ) نحوه انجام تحقیقات اجتماعی، ترجمه هوشنگ نایبی، تهران،نشر نی، چاپ14.
14- بیرو، آلن (1375 ). فرهنگ علوم اجتماعی، ترجمه باقر ساروخانی، تهران، انتشارات کیهان، چاپ سوم.
15- تامپسون، ج. (1380 ). رسانه ها و مدرنیته: نظریه اجتماعی رسانه، ترجمه: مسعود اوحدی، تهران، نشر سروش.
16- جعفرپور، م. (1390 ). مفهوم شناسی و بررسی متغیرهای موثر بر پذیرش شبکه های اجتماعی مجازی و نقش سازمان های مردم نهاد در آن ها ، فصلنامه مطالعات بسیج، سال چهاردهم، شماره 52.
17- جلیل فیروزی، ش. (1385 ). بازنمایی هویت دینی در فضای مجازی، بررسی تاثیر حضور در گروه های دینی مجازی بر شکل گیری هویت دینی کاربران جوان ، رساله کارشناسی ارشد جامعه شناسی، تهران: دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه عالمه طباطبایی.
18- چلپی، مسعود (1373 ) تحلیل شبکه در جامعه شناسی، فصلنامه علوم اجتماعی، پاییز و زمستان، شماره 6 و 5.
19- چلپی، مسعود(1375 ) جامعه شناسی نظم، تحلیل و تشریح نظری نظم اجتماعی، تهران، نشر نی، چاپ دوم.
20- علیپور ملاباشی ،یاور(1395) نظریه های ارتباطات ،انتشارات گلشن شقایق
21- حزباپور، ح. (1390 ) بررسی عوامل موثر بر گرایش نوجوانان و جوانان 12 تا 25 سال به استفاده از اینترنت و تاثیر ان بر انزوای اجتماعی ، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد شوشتر.
22- حریری، ن.و عنبری، ا.م. (1390 ) سنجش قابلیت های شبکه های اجتماعی تخصصی وبی فارسی و ارائه راهکارهای مناسب برای بهینه سازی این شبکه ها در ایران ، پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات، سال بیست و هشتم ، شماره 2.
23- سورین، و. و تانکارد، ج.( 1525 ). نظریه های ارتباطات ، ترجمه علیرضا دهقان، تهران، دانشگاه تهران.
Anderson , c. (2006) . The longer long Tail: How Endless Choice is creating unlimited Demand, Random House Business Books: London, UK.
Barkhuus, L .&Tashiro, J. (2010).Student socialization in the Age of Facebook , in
proceedings of the SIGCHI conference on human factors in computing systems, new
York: ACM.
Bendelow, G & Argyle, M. (1997).The psychology of religious behavior, belief and experience, London, Rout ledge.
Boyd, d . (2007). Why youth heart social network sites: The Role of networked
publics in Teenage social life .The Beckman Center for internet & society at Harvard
University , Research Publication No 2007 Available at www.danah .org /papers/Why youthHeart.pdf.
Christofides, E. &et, al. (2009). Information Disclosure and control on facebook: Are they two sides of the same coin or two different processes?Cyber psychology & behavior, Vol 12, Issue 3.
Duran, Maria. (2003). Internet Addiction disorder , All psych Journal, 14 December.
Elison , N. B. & Boyd, Danah, M. (2007). Social Network site: Definition, History and Scholarship, Journal of computer mediated communication, V0l 13.
Fenichel, M. (2003).Internet Adiction: addictive Behavior , Transference or more? ,
Available on www.fenichel.com/addiction.shtml#sthash.xAiH2Shr.dpuf .
Grasmuck, S, & et al. (2009).Ethno-racial identity displays on facebook, journal of computer-mediated communication, V0l. 15.
Joinson, Adam N. (2008). Looking at, looking up or keeping up whith people? motives and use of Facebook, proceedings of ACM CHI 2008,Conference on Human Factors in Computing Systems, New york, University of Bath, Bath, United Kingdom, Ny, pp. 1027-1036, people.bath.ac. uk/ aj266/pubs-pdf/1149-joinson.pdf.
Kreutz, Ch. (2009). The next billion _ the rise of social Network sites in developing countries.Retrieved From: http://www.web2fordev.net/en/article/the-next-billion-the- rise-of-social-network-sites-in-developing-countries.html.
Kraut, R. & et al. (1998).Internet paradox: A Social Technology that reduces social Involvement and psychological well_being? , American psychologist, Vol. 53, No. 9 ,pp 1017-10311.
Lampe, C. & et al. (2008).Changes in use and prediction of facebook, in proceedings of the 20008 ACM conference on computer supported cooperative work, New York: ACM.
